VEPR: Việt Nam thêm 240.000 người nghèo nếu tăng thuế VAT lên 12%



Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) vừa thông báo báo cáo “Đánh giá tác động của việc tăng thuế VAT lên tổng thể nền kinh tế và phúc lợi hộ gia đình”. Trước đó, Bộ Tài chính buộc phải dự thảo luật sửa đổi về thuế trị giá gia tăng với phương án thuế suất thuế VAT được điều chỉnh tăng thêm 20%, nghĩa là những hàng hóa đang có thuế suất từ 5% sẽ tăng lên 6% và hàng hóa hiện thuế suất 10% lên 12%.

Tuy Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng cũng báo cáo trước Quốc hội rằng, cơ quan này quy chế sẽ không tăng thuế VAT lên 12% như dự trù, mà vẫn giữ ở mức 10%. Tuy nhiên, theo ông, cơ quan này sẽ cơ cấu lại các hàng hoá, nhà cung cấp chịu thuế 0%, 5%.

Nhóm chuyên gia thuộc VEPR cũng đưa ra dự đoán tác động tăng thuế VAT theo 1 phương án nữa là vận dụng mức thuế 10% cho phần lớn các hàng hóa (ngoại trừ các hàng hóa đang được miễn thuế). Phương án này theo doanh nghiệp nghiên cứu thì có ưu thế là đơn giản hóa việc thu thuế và hạn chế gian lậu trong việc trốn thuế VAT bằng cách điều chỉnh danh mục hàng hóa chịu thuế từ 10% thành 5% trong cung cấp và buôn bán.

Số người nghèo, cận nghèo có thể sẽ tăng nếu cơ quan quản lý tăng thuế VAT. Ảnh: Giang Huy

Số người nghèo, cận nghèo có thể sẽ tăng giả như cơ quan chủa quản tăng thuế VAT. Ảnh: Giang Huy

Với 2 phương án này, hàng ngũ chuyên gia thuộc VEPR cho biết phương án 1 (tăng thuế suất lên 1,2 lần) có tác động tới hộ gia đình mạnh hơn phương án hai (vận dụng thuế suất VAT hợp nhất 10%).

Cụ thể, phương án 1 mà Bộ Tài chính buộc phải khiến cho giảm ăn xài khoảng 0,89%, khi mà phương án 2 khiến cho giảm 0,32%. Số người nghèo tăng lên từ những đứa ở ngưỡng cận nghèo trong hai phương án tuần tự là 240.000 và 202.000 người. Theo các chuyên gia thuộc VEPR, xét về tác động lên đói nghèo thì VAT chỉ có tác động lên hàng ngũ thu nhập rẻ ở cận chuẩn nghèo. Các hộ gia đình có mức sống cao cũng bị giảm mức ăn xài, nhưng mức giảm này không khiến cho họ rơi vào nghèo như hàng ngũ cận nghèo.

“Các hộ gia đình có đặc điểm như đông người, có tỷ lệ cao trẻ em và người già trên 80 tuổi, chủ hộ có học vấn rẻ và kỹ năng rẻ, hộ khiến cho việc trong nông nghiệp dễ rơi vào đói nghèo hơn các hàng ngũ tương đốic khi tăng thuế VAT”, báo cáo giám định.

Trong khi đó, theo hàng ngũ nghiên cứu, phương án tăng thuế VAT lên mức chung 10% thì tác động nhỏ hơn 1 tí. Các hàng ngũ hộ dùng nhiều thực phẩm như rau và giết sẽ bị tác động nhiều hơn, giả sử H’Mong là dân tộc chịu tác động mạnh.

Nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra việc tăng thuế không khiến cho tăng sản lượng thực của nền kinh tế và khiến cho giảm phúc lợi của phần lớn các hộ gia đình. Do đó, các chuyên gia thuộc VEPR không đồng tình với buộc phải tăng thuế VAT của Bộ Tài chính đã đưa ra.

Theo hàng ngũ nghiên cứu, VAT là nguồn thu thuế lớn nhất cho ngân sách Nhà nước, chiếm khoảng 1 phần tư tổng thu ngân sách. Trong khi thuế suất VAT phổ thông thuộc mức rẻ của toàn cầu, tỷ lệ an ủi ngân sách từ thuế VAT của Việt Nam đứng bậc nhất, đề đạt sự tương đối hiệu quả của thuế VAT tại Việt Nam. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc tăng thu ngân sách từ VAT của Việt Nam hầu như chỉ bằng con trục đường tăng thuế suất.

“Trong bối cảnh sức ép ngân sách tăng cao, Chính phủ nên nghĩ tới việc thay đổi theo hướng hiện đại lại các loại thuế của nả vì hiện giờ tỷ trọng đóng góp của các loại thuế này vào ngân sách còn khiêm tốn. Tuy nhiên, do các loại thuế trực thu dễ gây cảm giác đau khổ cho người nộp thuế, trước khi tăng thuế, Chính phủ cần tăng tiến tính sáng tỏ và phận sự giải trình trong thu chi ngân sách để có thể thuyết phục người dân”, chuyên gia thuộc VEPR cho hay.

Với những phân tách đó, hàng ngũ chuyên gia cho rằng, Nhà nước cần cân nhắc việc điều chỉnh thuế VAT trong thời kì tới, vì đây là việc đánh đổi giữa tăng ngân sách với tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo của Việt Nam.

Nguyễn Hà