Trung Quốc lấy được thứ mình muốn từ công ty ngoại như thế nào



Một số đơn vị lớn của Mỹ, như GM hay Qualcomm bán được sản phẩm tại Trung Quốc nhiều hơn bất kỳ nơi nào trên toàn cầu. “Lợi ích kinh tế của tôi và quý khách với Trung Quốc rất lớn và đang càng ngày càng tăng”, Jacob Parker – Phó giám đốc Hội đồng Doanh nghiệp Mỹ – Trung – công ty đại diện cho lợi ích của đơn vị Mỹ tại Trung Quốc – cho biết, “Trung Quốc là thị phần 600 tỷ USD với nền kinh tế Mỹ”.

Tuy nhiên, Chính phủ Trung Quốc đang càng ngày càng đối mặt với nhiều áp lực liên đới đến những đòi hỏi của nước này với các đơn vị ngoại muốn hiện diện tại đây. Chính phủ Mỹ cho rằng chính những động thái không công bằng của Trung Quốc đã khiến cho Mỹ phải lên chỉ tiêu áp thuế du nhập với số sản phẩm giá trị tới 50 tỷ USD từ nước này. Các đòn trả nủa liên tục trong vài tháng qua đã khiến cho quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất toàn cầu thêm bít tất tay.

Các đơn vị nước ngoài từ lâu đã kêu ca Trung Quốc muốn họ phải giao nộp bí hiểm thương nghiệp để đổi lấy việc được xâm nhập thị phần này. Trong 1 số lĩnh vực, Bắc Kinh sẽ chỉ cho phép các đơn vị ngoại hoạt động ưng chuẩn các liên doanh mà đối tác Trung Quốc nắm cổ phần lớn.

Đào tạo đối thủ mai sau

Một mẫu xe của Geely (Trung Quốc) tại triển lãm ở Nga năm 2016. Ảnh: AFP

Một mẫu xe của Geely (Trung Quốc) tại triển lãm ở Nga năm 2016. Ảnh: AFP

Đây là hiện trạng trong ngành nghề xe tương đối, nơi rất nhiều thương hiệu bậc nhất như GM, Volkswagen và Toyota phải liên minh với các đối thủ Trung Quốc, giả như không muốn trả thuế cao dành cho xe du nhập. Việc liên minh này thường giúp doanh số bán xe tăng vọt. Tuy nhiên, nó cũng khiến cho tăng lo ngại các đơn vị Trung Quốc có thể chạm tay vào khoa học của đối tác ngoại.

Các đơn vị xe ngoại đang “đào tạo đối thủ mai sau, và chỉ nhận được 1 phần nhỏ những gì mà bản quyền sở hữu trí não mang lại” giả như họ được phép hoạt động độc lập tại Trung Quốc, Mary Lovely – giáo sư tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson cho biết.

Vì chính sách này, “Không kinh ngạc khi 1 số thương hiệu nội địa Trung Quốc lại giống các mẫu của Mỹ và châu Âu”, Scott Kennedy – chuyên gia đảm nhận Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược cho biết.

Các khoa học mới

Cuộc đua tăng trưởng các khoa học độc đáo cho thiết bị chạy điện cũng càng khiến cho tăng mối lo này. Một báo cáo thông báo tuần trước của Đại diện Thương mại Mỹ – Robert Lighthizer khẳng định các quy định của Chính phủ Trung Quốc cũng đồng nghĩa đơn vị ngoại phải giao nộp hầu hết khoa học cốt lõi sử dụng trong tàu điện, giả như muốn bán chúng tại Trung Quốc.

Các đơn vị ngoại thường phải “ra những quy định khó khăn về việc đánh đổi giữa san sớt khoa học và tiếp cận thị phần”, Parker nhận xét. Ông cho biết trong 3 năm qua, khoảng 1 phần năm đơn vị Mỹ hoạt động ở Trung Quốc đã được buộc phải chuyển giao khoa học cho đối tác Trung Quốc.

Con số thực thụ có thể còn cao hơn. Giao nộp khoa học và quyền sở hữu trí não cho các đơn vị Trung Quốc là 1 vấn đề mẫn cảm. “Các đơn vị đang hoạt động ở Trung Quốc có thể ngại ngần đề cập ra vấn đề này, vì sợ tác động đến việc buôn bán”, Lovely cho biết.

Các đơn vị từ khước thì bị bỏ mặc bên ngoài và buộc phải trả thuế du nhập cao khi đưa hàng vào Trung Quốc. Đây chính là trường hợp của đơn vị tàu điện Tesla – đơn vị đã gắng sức nhiều năm để đạt hợp đồng xây nhà máy tại Trung Quốc mà không cần đối tác nội địa.

Sự thành công của Boeing

Dĩ nhiên, mọi chuyện đều có ngoại lệ. Doanh số Boeing vẫn đang tăng vọt tại Trung Quốc mà không cần hy sinh khoa học hay tri thức kỹ thuật.

Trung Quốc hiện là thị phần lớn nhất của Boeing, sau Mỹ, đóng góp gần 12 tỷ USD doanh số cho đơn vị này năm ngoái. Tuy nhiên, đơn vị này chỉ thực hành công đoạn cung ứng rất nhỏ tại đây, và không có bất kỳ liên doanh lớn nào ở Trung Quốc.

Máy bay ARJ21 của Trung Quốc trong chuyến bay thương mại đầu tiên. Ảnh: AFP

Máy bay ARJ21 của Trung Quốc trong chuyến bay thương nghiệp thuở sơ khai. Ảnh: AFP

Họ có 1 nhà máy liên minh với Tập đoàn Máy bay Thương mại Trung Quốc (COMAC), nhưng chỉ thực hành các công đoạn hoàn thiện, như lắp ghế hay trải thảm. “Thực sự không có việc chuyển giao khoa học nào ở đây”, Richard Aboulafia – Phó giám đốc đơn vị khuyên dăn hàng không – Teal Group cho biết.

Nguyên nhân có thể là Trung Quốc cần các máy bay của Boeing để chuyên dụng cho ngành nghề hàng không đang tăng trưởng nhanh tại đây. Các đơn vị bay của họ có rất ít chọn lựa thay thế Boeing và Airbus.

Không như ôtô, ngành nghề cung ứng máy bay Trung Quốc gặp nhiều khó khăn trong việc khó khăn với đối thủ ngoại. Phi cơ ARJ21 của COMAC vẫn còn chật vật trong việc thương nghiệp hóa. “Gia nhập ngành nghề cung ứng xe vẫn dễ hơn nhiều so với cung ứng máy bay”, Aboulafia cho biết.

Kể cả khi Bắc Kinh yêu cầu đánh thuế du nhập 25% lên máy bay Mỹ, Boeing có thể vẫn không tác động. Thuế này sẽ chỉ ứng dụng với các dòng máy bay có tiêu chí 1 mực, theo các nhà phân tách tại Vertical Research Partners.

Lý lẽ của Bắc Kinh

Nhiều đơn vị nước ngoài đã có chỗ đứng tại Trung Quốc cũng không chấp nhận về quy trình tại đây. Trong dò hỏi hàng năm mới nhất, Phòng thương nghiệp Mỹ tại Trung Quốc mua ra gần nửa người tham gia cảm thấy đang bị đối xử bất công, so với đối thủ nội địa. Các công ty than phiền về việc quy định không được ứng dụng hiệp lực, và năng lực đầu tư của họ liên tục bị tránh.

Giới chức Trung Quốc luôn phủ nhận điều này và khẳng định tin tức trong báo cáo của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ về đánh cắp bản quyền sở hữu trí não là “không có cơ sở vật chất”. Bắc Kinh cho biết bất kỳ bí hiểm khoa học nào được chuyển giao tại đây cũng là điều đã được hiệp lực trong ký kết. Họ cũng khẳng định đang tăng cường chở che sở hữu trí não tại đây.

“Chúng tôi sẵn sàng coi xét các trường hợp cụ thể giả như có bất kỳ vi phạm nào về sở hữu trí não…Chúng tôi sẵn sàng khắc phục các vấn đề này theo pháp luật của mình”, Cui Tiankai – đại sứ Trung Quốc tại Mỹ tuần này cho biết.

Hà Thu (theo CNN)