Tiến sỹ Huỳnh Thế Du: Đặc khu kinh tế khó thành công nếu chọn sai vị trí



Quan điểm này được Tiến sỹ Huỳnh Thế Du nêu khi san sớt với VnExpress về tăng trưởng ba đặc khu kinh tế tại Việt Nam.

Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc đang được chọn lựa để thể nghiệm vun đắp thành đặc khu hành chính kinh tế ở Việt Nam. Ông nghĩ sao về sự chọn lựa này?

Thực tế tôi chưa thấy kế hoạch, tầm nhìn rõ ràng trong chọn lựa vun đắp 3 đặc khu này. Ở góc độ nào đó, việc tăng trưởng đặc khu kinh tế tại ba địa bàn Bắc – Trung – Nam là không thể bỏ lỡ, nhưng khi nhìn vào câu chuyện khó khăn toàn cầu giữa các đất nước thì đó là cuộc tranh đua giữa các thành phố trọng điểm để lôi kéo các công ty ngoại, các tập đoàn tầm cỡ quốc tế.

Tiến sỹ Huỳnh Thế Du - Giảng viên Đại học Fulbright.

Tiến sỹ Huỳnh Thế Du – Giảng viên Đại học Fulbright.

Như bạn thấy khi kể tới nền kinh tế đất nước có sức khó khăn người ta thường kể đến Bắc Kinh, Thượng Hải (Trung Quốc), Tokyo (Nhật Bản) hay Seoul (Hàn Quốc)… Có nghĩa những nền móng tăng trưởng phải tụ họp tại địa bàn thành phố gắn với công nghiệp hoá. Tức là muốn tạo dựng nền kinh tế đất nước có sức khó khăn thì phải gắn công nghiệp hóa, tiên tiến hóa với những nền móng tăng trưởng ở thành phố. Chính các thị thành lớn mới tạo ra khó khăn kinh tế đất nước.

Việt Nam thì trái lại khi cho rằng các thị thành, thành phố tụ họp quá đông dân nên cần giãn ra và phải tụ họp đầu tư cho nông thôn. Đó là cách tiếp cận đi ngược khuynh hướng tăng trưởng.

– Vậy ông tưởng tượng ra sao về mai sau các đặc khu kinh tế Việt Nam cùng với loạt cơ chế đặc biệt, ưu đãi?

Theo tôi, trong 3 nơi được chọn lựa, Vân Đồn là nơi có tiềm năng thành công nhất ví thử nhìn vào sự tương hỗ, gắn kết giữa kinh tế Việt Nam và Trung Quốc. Phú Quốc có thể tăng trưởng cụm ngành nghề du hý. Còn Bắc Vân Phong, thú thực tôi chưa thấy được chỗ dựa tăng trưởng hay nền móng để thành công ở đây là gì.

Hình dung mai sau Phú Quốc, Vân Đồn hay Bắc Vân Phong có thể có cái này cái kia, nhưng ba địa bàn này có đột phá để thành “cú hích” hay “cú đấm thép” đưa nền kinh tế đi lên hay không, tôi e kỹ năng là khó.

Sau hơn 20 năm đã có hàng ngàn đặc khu kinh tế được thành lập khắp toàn cầu, rất nhiều trong số đó đã thành công nhưng cũng không ít đang đối mặt nguy cơ chiến bại. Theo ông, Việt Nam cần học gì từ những thành – bại đó?

Muốn tăng trưởng đặc khu kinh tế bất kỳ đất nước nào cũng cần xác định kế hoạch và tầm nhìn. Mục tiêu trong tăng trưởng đặc khu kinh tế trên toàn cầu để tạo “cú hích” cho kinh tế, gồm: lôi kéo đầu tư nước ngoài, tăng trưởng cơ sở vật chất cơ sở; hỗ trợ cho chỉ tiêu kinh tế rộng lớn hơn; đặc khu là “lồng ấp” thiết chế hay “phòng thử nghiệm” chính sách mới và giải toả 1 phần sức ép tăng dân số, việc khiến…

Cụ thể hoá, ban đầu đặc khu kinh tế cần 1 chỗ dựa, tức thị vị trí đặt đặc khu phải gần trọng điểm, thị phần rộng lớn. Ví dụ Thâm Quyến là sự chọn lựa hợp nguyên nhân nằm ở bờ bên kia của Hong Kong và sau lưng là thị phần Trung Quốc đại lục rộng lớn. Hay đặc khu Iskandar (Malaysia) được tăng trưởng vì có điểm tựa Singapore, gần tuyến đường biển quốc tế…

Với Việt Nam, ví thử tôi và mọi người đặt kế hoạch lôi kéo công ty, tập đoàn đa đất nước vào các đặc khu kinh tế, tôi cho rằng vị trí tốt nhất để vun đắp đặc khu là địa bàn Hoà Lạc (Hà Nội) và Thủ Thiêm (TP HCM). Bởi tại đây hội đủ các nhân tố đáp ứng tốt nhất nhu cầu nhà đầu tư, như điều kiện lôi kéo nhân kiệt; cơ sở cứng, mềm đang tăng trưởng, cửa ngõ giao thương với nước ngoài…

Chẳng hạn ví thử nhà đầu tư vào Vân Đồn họ cần tới hàng ngàn kỹ sư, cần lao luôn luôn có chữ tín cao thì địa phương có thể đáp ứng được ngay không? Rất khó. Nhưng sẽ thuần tuý ví thử vị trí đặt gần Hà Nội, ở đó có người nhiều năm kinh nghiệm, mà người nhiều năm kinh nghiệm không phải 1, mà là cộng đồng. Tốt nhất nên tụ họp đưa hai đầu tàu Hà Nội, TP HCM đi lên để kéo đoàn tàu kinh tế cả nước.

Click vào ảnh xem đầy đủ đồ hoạ Ba đặc khu kinh tế tương lai.

Click vào ảnh xem hồ hết đồ hoạ Ba đặc khu kinh tế mai sau.

– Đặc khu kinh tế ở Việt Nam, theo ông nên có gì, cần gì?

Trước tiên là cần xác định đúng vị trí đặt đặc khu kinh tế. Để đặc khu kinh tế có thể thành công thì vị trí nơi có thị phần rộng lớn, nguồn nhân công luôn luôn có chữ tín cao dồi dào và bộ máy các nhà cung cấp hỗ trợ nhằng nhịt là khôn cùng không thể bỏ qua, chứ không phải đưa ra những ưu đãi cao hơn thì coi đó là vượt bậc.

Chúng ta tưởng tượng thế này, trợ cấp hay ưu đãi chỉ dành cho những người yếu, còn người khoẻ thì không. Tương tự, đặc khu kinh tế phải trao quyền vô thượng để nhà đầu tư được khiến mọi thứ, thử nghiệm những phạm vi chính sách khác, vượt bậc chứ không thuần tuý đưa ra ưu đãi về thuế, đất đai, vốn đầu tư…

Thứ nữa về chính sách, thiết chế đột phá đủ mạnh, tốt lôi kéo nguồn lực đầu tư trong, ngoài nước; nguồn nhân công và cơ sở liên lạc. Nên cho các nhà đầu tư tự do tối đa trong hoạt động buôn bán. Ví dụ, đặc khu Phố Đông của Thượng Hải (Trung Quốc) thành công là nhờ họ mở tối đa với nhà đầu tư, như cho phép nhà đầu tư công bố hoạt động buôn bán thay vì đăng ký buôn bán; đưa ra danh sách lĩnh vực cấm buôn bán thay vì cho phép…

Phải đặt đặc khu kinh tế trong chỉ tiêu tăng trưởng tổng thể, rõ ràng mà điều này tôi chưa thấy rõ trong dự thảo luật. Đồng thời, trao quyền tự quyết nhiều hơn cho người đứng đầu đặc khu, giảm thiểu hiện trạng 1 nhà đầu muốn rót lượng vốn lớn vào đặc khu cùng với điều kiện đi kèm thì lại phải hỏi quan niệm cấp có thẩm quyền mới dám quyết thì thời cơ đã tuột khỏi tầm tay.

Về nguồn vốn vun đắp các đặc khu kinh tế, theo dự định sẽ cần trên 1,5 triệu tỷ đồng. Ông nghĩ sao về con số này?

Trong số hơn 1,5 triệu tỷ đồng cần để vun đắp 3 đặc khu kinh tế tới năm 2030 thì ngân sách Nhà nước sẽ chỉ bỏ 1 phần, còn lại huy động từ các nguồn vốn khác. Giai đoạn đầu tôi nghĩ cũng cần phải sử dụng ngân sách để vun đắp 1 số cơ sở, song việc huy động nguồn lực lớn vào tăng trưởng 3 đặc khu kinh tế phải tính tới hiệu quả đầu tư.

Cần tính toán 1 đồng vốn bỏ ra đầu tư vào đặc khu có tạo ra hơn 1 đồng ví thử rót vào Hà Nội, TP HCM – những nơi đang tạo ra trị giá gia tăng lớn nhất hay không. Liệu lợi ích đặc khu mang lại có lớn hơn giá tiền bỏ ra hay không, cần cân kể. Nếu tôi và mọi người bỏ hàng triệu tỷ đồng đầu tư mà không đo đếm được hiệu quả thì chuyện thâm thủng ngân sách sẽ tiếp diễn.

Anh Minh