Thế giới học được gì 10 năm sau khủng hoảng tài chính



Rất khó thể hiện cho những người không trải qua cuộc khủng hoảng 2008 – 2009 cảm giác khi đó như thế nào. Perry Rahbar thì vẫn còn nhớ rất rõ. Năm ấy, anh 26 tuổi và là giám đốc mảng cho vay thế chấp tại Bear Stearns – 1 huyền thoại của Wall Street – nơi anh đã đi lên từ khi còn là tập sự sinh. Rahbar làm việc với những con số đồ sộ, và có ngày mai rất xán lạn.

Sau đó, chỉ trong vòng 1 tuần, chính xác là tầm này 10 năm trước, Bear Stearns bị đẩy đến bờ vực đổ vỡ nợ vì khoản thua lỗ đồ sộ. Những khoản đầu tư vào lĩnh vực cho vay mua nhà đã “1 đi không quay lại”. Sau đó, họ bị JPMorgan Chase mua với mức giá phải chăng như cho, chỉ 2 USD 1 cổ phiếu.

Đây chỉ là sự bắt đầu cho 1 cuộc khủng hoảng đã làm hàng loạt đơn vị vốn đầu tư bậc nhất tại Mỹ đổ đổ vỡ. Gây chú ý nhất là vụ đổ vỡ nợ của Lehman Brothers tháng 9/2008.

“Nó giống như 1 cú đấm vào giữa mặt vậy. Sau đó, anh bị hạ knock out, rồi thức giấc và tự hỏi ‘Chuyện quái quỷ gì đang xảy ra thế này’”, Rahbar cho biết. Anh giờ điều hành dv01 – đơn vị mình sáng lập nhằm liên kết người cho vay và thị phần vốn.

Tờ 2 USD dán trên cửa xoay của Bear Stearns ngày 17/3/2008. Ảnh: Reuters

Tờ 2 USD dán trên cửa xoay của Bear Stearns ngày 17/3/2008. Ảnh: Reuters

Chỉ trong 1 thời kì ngắn, nghe đâu cả bộ máy vốn đầu tư – người cho vay, nhà băng, đơn vị chân gỗ, ATM – đều tan hoang. Các nghiên cứu khi đó chỉ ra thủ phạm chính là các công cụ chứng khoán phái sinh có cấu trúc phức tạp, thường gồm các khoản cho vay thế chấp dưới chuẩn. Chúng đã mất giá không phanh khi thị phần BĐS đổ đổ vỡ.

Khi người ta không còn đủ năng lực trả nợ mua nhà, những chứng khoán này cũng chẳng khác nào giấy lộn. Nó đã làm trị giá trong bảng cân đối kế toán quản trị của hàng loạt đại gia thị trấn Wall bất ngờ bốc hơi.

Trên Reuters, những người từng làm trong lĩnh vực vốn đầu tư và trải qua nhiều cuộc khủng hoảng đã rút ra 3 bài học từ sự kiện này.

1. Bất kỳ chuyện gì cũng có thể xảy ra

Thị trường chứng khoán thường làm người ta mất cảm giác về sự an toàn. Ví dụ, chứng khoán Mỹ đã tăng 9 năm liên tục. Vì thế, toàn bộ nhà đầu tư rất tiện lợi kỳ vọng việc này sẽ tiếp diễn. Đây được gọi là recency bias – tâm lý thiên lệch dựa trên các sự kiện vừa mới đây.

Dĩ nhiên, việc này chẳng đúng chút nào. Các sự kiện bỗng dưng, gây ra hậu quả lớn – được gọi là thiên nga đen – đã xảy ra 1 lần, và sẽ còn lặp lại.

“Khi nào gặp phải 1 sự kiện chưa từng có trong đời, bạn sẽ hiểu rằng bất kỳ chuyện gì cũng có thể xảy ra”, Rahbar đề cập, “Tôi từng làm việc tại 1 đơn vị bậc nhất nước Mỹ, nhưng hôm sau, chúng tôi bị kéo xuống hố như 1 startup vậy”.

2. Phải biết chủa quản rủi ro

Trong cuộc khủng hoảng, Saeed Amen làm việc tại phòng ban ngoại hối London của Lehman Brothers. Vị trí của quý kháchu tác động nặng nhất, như hàng ghế đầu trên Titanic khi nó đâm vào tảng băng vậy. Quá nhiều rủi ro đã đổ vào loại hàng hóa mà toàn bộ mọi người, nhắc các các chuyên gia, cũng chưa hoàn toàn nắm rõ.

Amen sau đó đã viết 1 cuốn sách về đàm phán, để nhắc về các biến động của thị phần trong lịch sử nhân loại. Kết luận của anh là việc kinh tế bùng nổ rồi đổ vỡ tung đã xảy ra từ thời xa xưa, và sẽ còn tiếp diễn trong ngày mai. Nhà đầu tư đã tiêu dùng đòn bẩy quá nhiều, bị nó đánh gục, nhưng rồi quên mất và sau đó, chu kỳ này lại lặp lại với loại của nả khác.

Điều tôi và quý khách có thể làm là tinh thần được tầm không thể lãng quên của việc tính toán rủi ro với danh mục đầu tư, và kiểm soát mọi việc để ngăn chúng trượt khỏi tầm tay.

3. Làm những việc mình biết rõ

Rich Marin là nhân vật nức tiếng tại Bear Stearns. Ông có biệt danh “Big Rich”, và là giám đốc chủa quản của nả tại đây. Sau 10 năm, lời khuyên của ông với hồ hết mọi người là: Đừng đầu tư vào những gì mình không biết. Và đừng bao giờ nghĩ rằng mình đủ chuyên nghiệp để hơn hồ hết mọi người.

Với các nhà đầu tư nhiều năm kinh nghiệm, điều này có nghĩa hạn chế xa các loại chứng khoán quá phức tạp và hầu như chơi ai biết cách định giá, chứ đừng đề cập muốn mua. Việc này có thể đẩy bạn vào bẫy và làm thanh khoản bốc hơi.

Còn với những người nghiệp dư, hãy theo lời khuyên của Jack Bogle – Chủ tịch kiêm nhà sáng lập quỹ đầu tư theo chỉ số Vanguard, là đổ tiền vào các quỹ đầu tư thụ động, giá phải chăng. “Người tí hon gần như chơi có thời cơ đánh bại thị phần, nên đừng bao giờ thử”, Marin cho biết, “Cứ làm như Warren Buffett đề cập: Đầu tư vào những gì anh am tường và gắn bó trong dài hạn”.

Hà Thu(theo Reuters)