Nhiều nhà đầu tư ngỡ ngàng khi cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước



“Một nhà đầu tư nước ngoài cách đây vài năm định đầu tư vào 1 công ty Nhà nước. Nhưng khi khởi đầu cổ phần hóa, công ty này không có bản cáo bạch bằng tiếng anh, nhà đầu tư chẳng thể gặp được lãnh đạo, lịch trình đưa ra cũng không được rõ ràng nên sau đó họ đã bỏ ý định”, ông Vương Tuấn Dương, Phó giám đốc điều hành VinaCapital nhắc tương tự tại Hội thảo về cổ phần hóa công ty Nhà nước ngày 12/6.

Không chỉ cạnh tranh trong vấn đề tiếp cận, theo đại diện VinaCapital, ngay cả sau khi cổ phần hóa, nhà đầu tư chiến lược nước ngoài cũng gặp không ít trở lực.

“Đã có trường hợp hoạt động của Kiểm toán Nhà nước sau cổ phần hóa mới vào cuộc và kết luận làm cho giảm trị giá hồ sơ của công ty. Động thái đột ngột này là điều mà không nhà đầu tư nào mơ ước vì họ luôn nghĩ công việc kiểm toán đúng ra phải hoàn thành trước khi cổ phần hóa”, ông Dương lấy ví dụ.

Giá trị công ty, theo ông Dương, sẽ tiêu chuẩn vào báo cáo kiểm toán trước khi cổ phần hóa. Đây cũng là đề xuất trong việc vun đắp phương án cổ phần hóa công ty Nhà nước. Tuy nhiên, việc sau khoảng 1-2 năm, Kiểm toán Nhà nước lại xuất hiện và buộc phải truy tìm thu 1 số khoản như cổ tức, thuế…, theo ông Dương, sẽ làm cho trị giá công ty giảm so với số liệu trước đó.

“Điều này không chỉ gây đột ngột mà còn lấy đi niềm tin của những nhà đầu tư nước ngoài”, ông Dương kể.

Theo đại diện Quỹ đầu tư này, đó là những ví dụ cho thấy sự ngỡ ngàng của các nhà đầu tư khi chuẩn bị hoặc bắt tay tham dự cổ phần hóa 1 công ty nhà nước vì phương pháp cổ phần hóa không giống ai.

Cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước dù đã có tiến triển, song vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề.

Cổ phần hóa công ty Nhà nước dù đã có tiến triển, song vẫn còn còn đó nhiều vấn đề.

Phó giám đốc VinaCapital cũng kể tới trường hợp của nước Anh những năm 1980. Ông Dương cho rằng nhờ vào cổ phần hoá, nước này đã đánh thức “những gã đồ sộ đang ngủ”. Ở Việt Nam, cổ phần hóa thực ra là “câu chuyện win-win” giữa hai bên tham dự, nhưng nhiều công ty đang tỏ ra không mặn mà.

Theo thẩm định của TS Nguyễn Quang Trung, Giảng viên đắt tiền của Đại học RMIT Việt Nam, động lực cổ phần hóa và chừng độ sẵn sàng của các công ty Nhà nước vẫn còn rẻ. Bằng chứng là nhiều công ty sẵn sàng chịu phạt hành chính, thay vì cổ phần hóa và đưa cổ phiếu lên sàn. “Quá trình cổ phần hóa rõ ràng vẫn còn sự lưỡng lự, do dự từ 1 số người có tác động lớn tới các nhà hoạch định chính sách”, ông Trung nhận định.

Bản thân các quy định về thời kì và giá khởi điểm cũng gây nhiều cạnh tranh. Theo chuyên gia từ Đại học RMIT, thời kì thông qua giấy má và ban bố trị giá công ty hiện quá dài, khi mà thời kì từ lúc ban bố bản cáo bạch đến thời điểm IPO lại quá ngắn. “Nhiều công ty kéo dài thời kì chuẩn bị, song lại ban bố 1 cách vội vàng làm cho nhiều nhà đầu tư bên ngoài không đủ thời kì chuẩn bị trước khi tham dự”, ông Trung kể.

Dưới góc độ là người tham dự trong việc bán vốn, ông Lê Song Lai, Phó tổng giám đốc SCIC chỉ ra những bất cập về việc xác định giá khởi điểm và trị giá quyền tiêu dùng đất, làm cho nhiều thương vụ bại trận do mức giá đưa ra “phi lý”.

“Với phương pháp xác định giá khởi điểm chưa có tiêu chuẩn rõ ràng, rủi ro pháp lý với những người ra quy chế bán vốn là rất lớn”, ông Lai kể và cho rằng đây là 1 phần nguyên do việc đưa ra mức chi phí ở hướng cẩn trọng. Riêng với vấn đề xác định giá đất, nhiều trường hợp làm cho chi phí cổ phần vượt xa so với kỳ vọng của nhà đầu tư. Trong khi đó, trường hợp giá đất tăng sẽ tiếp diễn điều chỉnh chi phí, dẫn đến việc “đã khó bán lại càng khó bán hơn”.

Không chỉ vậy, dù mua được vốn song nhiều trường hợp cổ đông mới bị phân biệt đối xử. Phó giám đốc VinaCapital cho biết, nhiều cổ đông sau khi mua cổ phần nhưng khi đến làm cho việc với ban lãnh đạo thì không được tiếp, không được biết diễn biến, chiến lược làm cho ăn của công ty. “Điều này nhiều khi gây ra sự phản ứng lớn. Nhiều cổ đông sẽ tự hỏi tôi mua cổ phần chiến lược làm cho gì chẳng hạn bị đối xử như 1 nhà đầu tư thứ cấp, thay vì nhà đầu tư không thể lãng quên của công ty”, đại diện VinaCapital kể.

Để cải thiện vấn đề sáng tỏ, ông Dương buộc phải nên thực hành ban bố nguồn tin định kỳ và chi tiết hơn nữa về lịch trình, chiến lược cụ thể việc cổ phần hóa.

Các chuyên gia khác thì nhấn mạnh đến điều thuở sơ khai là kiến lập 1 phạm vi pháp lý chặt chẽ, như Luật cổ phần hóa để cam kết quy trình bán vốn công khai, sáng tỏ. Bên cạnh đó, các cơ quan có liên đới cần nghiên cứu những biện pháp mang tính đi đầu hơn, như việc vận dụng các cơ chế bán vốn đặc trưng, bán cả lô, bán cho nhà đầu tư chiến lược hay bán dưới mệnh giá.

Minh Sơn