Nhà đầu tư ngoại ‘khao khát’ nắm quyền chi phối doanh nghiệp Nhà nước



Theo Uỷ ban Kinh tế Quốc hội, 8 tháng đầu năm có 33 tổ chức Nhà nước được phê chuẩn phương án cổ phần hoá với trị giá thực tiễn hơn 80.600 tỷ đồng, gấp 3 lần vốn điều lệ. Trung bình trị giá của mỗi tổ chức khoảng 2.400 tỷ, cao hơn nhiều trị giá bình quân công đoạn thoái vốn trước. Một số cái tên được “điểm danh” trong danh sách này, gồm Tổng tổ chức cao su, Tổng tổ chức Lương thực miền Nam (Vinafood 2)…

Lượng hàng bán lớn nhưng nhìn lại công đoạn thoái vốn, cổ phần hóa vừa qua Uỷ ban Kinh tế thẩm định, thoái vốn còn rất nhiều còn đó như tiến độ bố trí, cổ phần hoá của 1 số bộ, địa phương chưa đáp ứng bắt buộc và tiêu chí đề ra. Tỷ lệ vốn Nhà nước ở các tổ chức cổ phần còn cao do lượng cổ phần chào bán ra công chúng đạt phải chăng so với phương án tiêu chí; số tổ chức thuộc diện Nhà nước cần nắm giữ cổ phần chi phối khi cổ phần hoá (trên 49%) còn lớn, đã khiến cho giảm chừng độ quyến rũ nhà đầu tư.

Trong khi đó, ông Tony Foster – Giám đốc điều hành Công ty luật Freshfields (Anh) cho rằng, thực tiễn các nhà đầu tư ngoại gặp chướng ngại nhất trên con con đường trở thành đối tác tiêu chí của các “ông lớn” Nhà nước ở khâu thương lượng giá và tỷ lệ mua. Ví dụ, Ngân hàng Ngoại thương (Vietcombank) bán lần đầu và lần hai đều không thành công cùng vì bởi vì không hợp đồng được giá. Phải mất gần 5 năm đợi chờ, đến cuối 2011 nhà băng này mới bán thành công đợt 1 với mức 15% cổ phần cho Tập đoàn nguồn vốn Mizuho của Nhật.

nha-dau-tu-ngoai-khao-khat-nam-quyen-chi-phoi-doanh-nghiep-nha-nuoc

Hàng hóa dồi dào nhưng cơ chế tỷ lệ sở hữu vẫn bó hẹp khiến cho vốn thoái của tổ chức Nhà nước không quyến rũ nhà đầu tư ngoại.

Tương tự, dẫn câu chuyện của MobiFone, ông Tony cho biết, tổng tổ chức này lần đầu lên tiêu chí bán vốn cách đây đã 12 năm nhưng đến nay nhiều nhà đầu tư đến tìm hiểu rồi đi mà chưa có tiến triển nào rõ nét. Hay trường hợp của Tổng tổ chức dầu Việt Nam (PVOil) dù tiêu chí bán 20% cổ phần cho cổ đông tiêu chí từ năm 2012 nhưng đến nay vẫn phải trì hoãn. Ông chỉ ra nguyên do các thương lượng bán cổ phần tiêu chí của “ông lớn nhà nước” chưa hiệu quả, là tỷ lệ chào bán nhỏ, quy trình không sáng tỏ, của nả và các quyền không rõ ràng, tầm giá khó hợp đồng do việc định giá chưa thích hợp với các tiêu chí quốc tế. Cần khiến cho rõ của nả nào được tính vào trị giá tổ chức, đất đai? Trong khi giá niêm yết thì chỉ dựa vào 1 phần rất nhỏ cổ phần trên sàn nên dễ bị thao túng.

“Nếu Nhà nước vẫn giữ quy định ‘cứng’ như bán 10% cổ phần chỉ có trị giá trong đầu tư nguồn vốn và không có hiệu quả về đầu tư tiêu chí”, Giám đốc Công ty luật Freshfields lời bình, và khuyến nghị. Nhà nước sẽ bán được giá cao hơn chẳng hạn cho phép bán cổ phần chi phối diễn ra đồng thời với công đoạn sửa đổi các quy định của luật pháp và sáng tỏ các quy trình thực hành.

“Chính phủ cần coi xét sửa đổi các quy định luật pháp để cho phép nhà đầu tư ngoại nắm giữ trên 49% cổ phần trong các tổ chức cổ phần hoá hay thoái vốn Nhà nước”, ông Tony kiến nghị.

Vấn đề mà Giám đốc điều hành Công ty luật Freshfields nêu ra cũng trùng với ý kiến của Tiến sĩ Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam khi chỉ ra nghịch lý của công đoạn cổ phần hoá tổ chức Nhà nước, là dù 96,5% tổ chức đã được cổ phần hoá nhưng có 8% số vốn Nhà nước được chuyển giao cho địa bàn tư nhân.

Nguyên nhân của còn đó này, theo ông Thiên là do tỷ lệ vốn Nhà nước được phép bán rất giảm thiểu, may mắn lắm cũng chỉ là 49%. “Với tỷ lệ nắm giữ cổ phần giảm thiểu các tổ chức tư nhân bị loại khỏi quyền tham dự điều hành chứ chưa nhắc đến quyền chi phối tổ chức”, ông Thiên giải thích. Đây cũng chính là 1 trong những nguyên cớ khiến cho các nhà đầu tư tư nhân, gồm cả các tổ chức nước ngoài, ít mặn mà với việc mua tổ chức Nhà nước.

Một vấn đề nữa được các nhà đầu tư nước ngoài chỉ ra đó là định giá tổ chức thực tiễn. Ông Johnathan Ooi, chuyên gia về mua bán và sáp nhập (M&A) đến từ Công ty PriceWaterhouse Coopers cho biết, giữa các nhà đầu tư và tổ chức cổ phần hóa có sự dị biệt trong cách hiểu về định giá. Tâm lý chung của các đối tác mà ông tham dự khuyên dăn khi muốn đầu tư khiến cho cổ đông tiêu chí với các tổ chức cổ phần hóa là mong mỏi gắn bó lâu dài để cùng tăng trưởng tổ chức chứ không chỉ mua cổ phần để thu phần lợi nhuận giá cổ phiếu.

“Đa số họ muốn được tham dự ban điều hành, cao hơn nữa là quyền kiểm soát tổ chức có ngôn ngữ đủ sức nặng trong năng cao quản trị tổ chức. Cho nên 1 khi chỉ bán cho họ ở mức 10-15-20% thì động cơ của họ không đủ cao”, ông Johnathan lời bình.

Do đó cần 1 tổ chức thẩm định độc lập tiến hành việc định giá dựa trên các chuẩn mực quốc tế được hài lòng bởi các nhà đầu tư quốc tế. “Nhà đầu tư chỉ quy chế đầu tư khi thấy được sự thăng bằng giữa rủi ro và lợi nhuận”, ông Johnathan Ooi nhắc.

Anh Minh