Ngày Tết của những công nhân ‘dư tiền’



Trại Cồn Bần có bốn ngàn ba trăm gốc mai.

Giữa dòng Hàm Luông bao la, trên cồn sông, là trại nuôi cá tra 20 héc ta, ngôi nhà thứ hai của gần 40 con người. Đường độc nhất để đến Cồn Bần, là đi đò qua sông. Những người cần lao nuôi cá chỉ 1 vài lần vào bờ để về thăm nhà, hay mua giết lợn, gạo, mắm. Ở mái nhà đó, họ trồng hơn bốn ngàn gốc mai, trồng hoa kiểng, biến bờ ao nuôi cá thành 1 công viên đầy hoa.

Bốn ngàn gốc mai cùng trổ hoa vàng vào ngày 20 tháng Chạp. Những người cần lao Cồn Bần đã chọn thời điểm bứt lá để cây ra hoa đúng ngày ấy: ngày họ nhận thưởng Tết và công ty tất niên.

Trước khi đến trại Cồn Bần, cha con ông Nguyễn Xuân Nam đi biển. Đến 1 ngày, họ nhận ra đi đánh cá dù nặng nhọc cũng không đủ sống nữa. Tết Tân Mão 2011, gia đình ông Nam đón 1 cái Tết túng thiếu, trong căn nhà cũ nát không có tiền sang sửa. “Khi đó còn vay mượn người ta mười bốn mười lăm triệu. Đuối lắm chú”.

Phủ loanh quanh các ao cá tại Cồn Bần là hơn bốn ngàn gốc mai

Tết của cha con ông Nam giờ đã khác. Công nhân nhận thưởng Tết cao nhất của trại Cồn Bần năm nay “ôm” về hơn 21 triệu. Mức nhàng nhàng của các người tham gia trại chao đảo trong khoảng từ 15 đến 17 triệu/người. Đó là 1 quy luật của đơn vị Aquatex Bến Tre, công ty sở hữu trại cá: thưởng Tết của viên chức bằng 20-25% tổng lương của 12 tháng.

“Lỗ tôi cũng thưởng Tết 20% thu nhập trong năm” – ông giám đốc Đặng Kiết Tường tuyên bố. Ông Tường hay kiêu hãnh vì mình từng là dân cày, và ông tin rằng thành tựu của đơn vị hoàn toàn là của người cần lao.

Sáu cái Tết ở trại Cồn Bần, ông Nam đã nâng cấp nhà tới 5 lần. Sơn nhà, lót gạch bông, gì ông cũng làm cho rồi. Năm nay, nhận mười mấy triệu thưởng Tết, ông còn không biết tiêu tiền cho việc gì. Ở Cồn Bần có nhiều người như thế. Như anh Thọ, từng đi nuôi tôm 14 năm, ngày nay đã xây cái nhà hết trăm mấy chục triệu, là loại “ở quê vậy to lắm rồi á”. Năm nay, anh Thọ lại nhận 15 triệu mấy, rơi vào cảnh dư tiền.

Anh Trần Minh Tấn trại trưởng giải thích rằng ở đây chẳng có dịp gì để tiêu tiền. Mỗi tháng, “ai ăn sang lắm thì hết 350.000 đồng”. Họ được quyền bắt các loại không phải cá tra dưới ao, nên chỉ sử dụng tiền để mua gạo, giết lợn và nước mắm. Tính ra, “bị” sống trên 1 cồn đất giữa dòng Hàm Luông lại trở thành lợi thế của những người đàn ông này: không có kỹ năng kỹ sảo phung phá, họ để dành được phần lớn đa số đồng lương – mỗi năm cầm về đưa vợ con cả trăm triệu đồng.

Công nhân trại Cồn Bần đang tự nấu bữa tiệc tất niên

Ngày Tất niên trở thành thời cơ tiêu tiền đáng kể nhất của trại Cồn Bần. Họ cùng đặt 1 con bò xẻ lấy 60 cân giết, tự xắt gừng, làm cho lòng, xào nấu liên hoan. Bốn ngàn ba gốc mai bung cánh vàng rực.

Nhưng đằng sau “trại hoa vàng” của những người người cần lao có cuộc sống thuần tuý thật ra là 1 bức tranh lớn của thị phần toàn cầu.

Năm 1977, khi Công ty Xuất khẩu thủy sản Bến Tre có mặt trên thị phần, xuất khẩu cá hẻnn toàn cầu chỉ đạt khoảng 8 tỷ USD. Cho đến năm 2014, con số này đã lên tới 148 tỷ USD. Và lần trước tiên trong lịch sử, vào năm ngoái, theo báo cáo của Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Quốc (FAO), tiêu thụ cá hẻnn đầu người đã vượt mốc 20 kg/năm.

Nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam kèm theo song hành cùng cuộc tăng tốc đó. Năm 2017, Aquatex Bến Tre, với nhân cách người tham gia của PAN Group đạt kế quả kinh doanh thuần 384 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế 31,9 tỷ đồng. Riêng trong quý IV, nhờ giá tiền cá tra tăng, đơn vị này báo lãi tăng 52% cùng kỳ.

Trang trại nuôi cá tra Cồn Bần

Trang trại nuôi cá tra Cồn Bần
Khung cảnh trại Cồn Bần

Và đằng sau những gốc mai vàng không chỉ là thị hiếu của những người cần lao sống xa nhà: chúng là 1 triết lý của thị phần. Dù sống trên ốc đảo, nhưng người cần lao ở đây biết rằng cá của họ sẽ được bán tới EU và Nhật Bản. Những anh chị quốc tế thường xuyên đi đò qua dòng Hàm Luông để tới thăm quan trang trại trước khi ký giao kèo. “Trại mình rếch rác rác rến thì người ta làm cho sao tin mình nuôi cá sạch” – anh Tấn trưởng trại đề cập. Từ khóa “sạch” đang trở thành yếu tố không được xem nhẹ bậc nhất trong cuộc chinh phục của nông nghiệp Việt Nam, cũng như là ngành nghề thủy sản đề cập riêng với thị phần toàn cầu.

Hỏi những người cần lao ở đây, rằng “e-u” thật ra là những đất nước nào, họ không phân định được. Nhưng họ biết 1 điều thuần tuý, rằng những vị khách Tây rất mê quang cảnh của trại Cồn Bần – vốn đã được cải tạo thành 1 vườn hoa mướt mắt. “Họ suốt ngày kêu tôi biến Cồn Bần thành khu du hý sinh thái” – ông Tường giám đốc tâm tư. Khách thích, là bán được cá, là có tiền.

Những cánh mai vàng trồng trên 1 ốc đảo tí xíu giữa địa bàn Việt Nam, bỗng trở thành 1 yếu tố thúc đẩy kinh tế trong thời đại toàn cầu hóa.