Lo lợi ích nhóm nếu cơ quan quản lý cạnh tranh thuộc Bộ



Ngày 14/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho quan niệm về công trình Luật Cạnh tranh sửa đổi.

Giải trình về dự luật, Bộ trưởng Công Thương Trần Tuấn Anh cho biết, qua kinh nghiệm thực tiễn và ở các nước, dù cơ quan chủa quản khó khăn nằm trong nhánh nào thì cũng phải có vị trí pháp lý, khung chính sách để cam đoan khách quan, công bằng trong điều hành, cũng như thực hành chức năng chủa quản về khó khăn. Sau 12 năm thực hành chủa quản khó khăn đã tiến hành dò xét chính thức 8 vụ, xử lý duyệt y hình thức xử phạt và hình thức khác với số tiền 5,5 tỷ đồng.

Về con số này, bà Lê Thị Nga – Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp tỏ ra không chấp nhận. “Nói luật hiện hành đã hoàn tất nhiệm vụ lịch sử mà trong 12 năm chỉ xử lý được 8 vụ thì chưa ổn. Vụ việc gây phản ứng vừa qua như biến độc quyền nhà nước thành độc quyền công ty liên đới đến điện, xăng mà dư luận nêu lên, sao không xử lý được?“, bà Nga bắt buộc nêu cụ thể 8 vụ việc đã được dò xét.

co-quan-quan-ly-canh-tranh-khong-nen-thuoc-bo-cong-thuong

Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp Lê Thị Nga lo lắng cơ quan chủa quản khó khăn vẫn thuộc Bộ chủ quản thì khó “gạt” được lợi ích đội ngũ, sân sau. Ảnh: quochoi.vn

“Với cơ chế ‘lùng nhùng’ vừa chủa quản Nhà nước vừa là cơ quan tố tụng khó khăn, lại vừa chủ quản các công ty thì có thể khắc phục được bất cập, có hạn chế được sân sau, lợi ích đội ngũ hay không?”, bà Nga đặt thắc mắc, đồng thời nhấn mạnh chỉ khi sửa Luật Cạnh tranh theo hướng vun đắp cơ quan chủa quản khó khăn độc lập với Bộ chủ quản, mới kỳ vọng bao bọc tốt lợi quyền của người dùng.

Nhưng hiện lại sửa đổi Luật theo hướng cơ quan chủ quản trở thành Cơ quan khó khăn Quốc gia, nghĩa là Cục Quản lý khó khăn trở thành cơ quan tố tụng, theo bà Nga, cần khôn cùng cân nhắc. Bởi khi cơ quan chủ quản lại chủa quản 1 số công ty lớn sẽ rất dễ dẫn đến trạng thái lợi ích đội ngũ, sân sau, bắt tay “kinh tế ngầm”. Lấy ví dụ về khó khăn trong lĩnh vực xăng dầu, bà Lê Thị Nga – Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp của Quốc hội đặt thắc mắc khi có 12 công ty đầu mối buôn bán xăng dầu nhưng riêng thị phần 2 công ty là PetroVietnam, PV Oil đã chiếm tới 90%. Nhiều ký hiệu cho thấy đây là đội ngũ công ty thống lĩnh thị phần, khi mà luật cấm thông giá, nhưng không được dò xét do cơ quan chủ quản của Petrolimex, PV Oil đều thuộc Bộ Công Thương.

Về chủa quản xăng dầu, Bộ trưởng Tuấn Anh cho biết, việc tụ hội các công ty đầu mối, chiếm thị phần có thể kể là chi phối thị phần. Đây cũng chính là hành vi chịu sự điều chỉnh của luật này. Thừa nhận thực tại vừa qua Bộ Công Thương vừa là cơ quan chủa quản Nhà nước trong lĩnh vực xăng dầu, vừa trực tiếp điều hành cơ quan khó khăn, nhưng Bộ trưởng Tuấn Anh nhấn mạnh, các công ty xăng dầu đều hoạt động theo quy luật của Nghị định 83. Chưa đề cập, Bộ này cũng đang đẩy mạnh việc thoái vốn Nhà nước, cổ phần hoá số công ty Nhà nước thuộc quyền chủa quản.

Do đó theo ông, cần hoàn thiện thiết chế, khung pháp lý để tách bạch chức năng chủa quản Nhà nước và điều hành quản trị công ty Nhà nước. “Chúng tôi sẽ tiếp diễn nghiên cứu khiến rõ nguy cơ mà các đại biểu lo ngại”, ông Tuấn Anh kể.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh, Việt Nam hiện có 2 cơ quan thực thi Luật Cạnh tranh là Cục chủa quản khó khăn (thuộc Bộ Công Thương) và Hội đồng Cạnh tranh. Để cam đoan hiệu quả thực thi luật pháp về khó khăn, ông Thanh cho rằng, cơ quan chủa quản khó khăn phải là cơ quan độc lập, chẳng thể trực thuộc Bộ Công Thương hay bất kỳ bộ, lĩnh vực nào. “Theo kinh nghiệm toàn cầu, cơ quan chủa quản khó khăn nên trực thuộc Chính phủ hoặc Quốc hội”, ông Thanh góp ý.

Anh Minh