Kiểm toán Nhà nước: Dự án BT chiếm dụng vốn ngân sách



Kiểm toán Nhà nước vừa có báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước 2016 gửi các đại biểu Quốc hội. Theo văn bản này, kết quả kiểm toán 17 công trình đầu tư vun đắp theo hình thức giao kèo vun đắp – chuyển giao (BT) trong năm 2017 cho thấy nhiều vi phạm.

Cụ thể, phần đông công trình BT chọn lựa nhà đầu tư theo hình thức chỉ định thầu, làm giảm sự khó khăn và tiềm ẩn rủi ro chọn nhà đầu tư không đủ kỹ năng. Cùng với đó, các công ty trả tiền cho nhà đầu tư theo hình thức giao đất đã phóng thích mặt bằng có thu tiền sử dụng đất, hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất 1 lần không ưng chuẩn hình thức đấu giá là chưa thích hợp quy định của Luật Đất đai năm 2013.

“Đây là kẽ hở dẫn đến thất thoát ngân sách, quy định về thời điểm giao đất để trả tiền công trình BT và thời điểm giao công trình BT còn bất cập, không rõ ràng dẫn đến việc trả tiền công trình BT bằng quỹ đất không cam đoan quy luật ngang giá”, Kiểm toán Nhà nước nhận định. Cơ quan kiểm toán cũng cho rằng, việc trả tiền trước cho nhà đầu tư khi mà nhà đầu tư chưa phải xuất hóa đơn trị giá gia tăng do công trình chưa hoàn tất, bản tính là trả tiền trước tiền thuế cho nhà đầu tư. Đây là điểm bất hợp lý, tạo ra việc chiếm dụng vốn từ ngân sách nhà nước.

Đường Phạm Văn Đồng - đường nội đô đẹp nhất TP HCM, tổng số vốn đầu tư 495 triệu USD - là dự án đầu tiên tại Việt Nam do đơn vị nước ngoài thực hiện theo hình thức BT. Ảnh: Hữu Công.

Đường Phạm Văn Đồng – trục đường nội đô đẹp nhất TP HCM, tổng số vốn đầu tư 495 triệu USD – là công trình sớm nhất tại Việt Nam do công ty nước ngoài thực hành theo hình thức BT. Ảnh: Hữu Công.

Bên cạnh đó, theo Kiểm toán Nhà nước, vốn đầu tư của các tổ chức chính yếu là vốn vay (khoảng 85%), nhưng lại được Nhà nước tính lãi, với lãi suất tối đa huy động bằng 1,3 lần lãi suất trái phiếu Chính phủ. Với trạng thái này, cơ quan kiểm toán cho rằng, bản tính phần lớn đa số công trình là vốn của Nhà nước hoặc là vốn của Nhà nước đi vay với mức lãi suất cao hơn lãi suất Nhà nước huy động để đầu tư thực hành công trình. Điều này cho thấy, việc thực hành công trình BT không đích thực giảm gánh nặng cho ngân sách.

Kiểm toán Nhà nước cũng cho rằng, hiện chưa có quy định về thời điểm nhà đầu tư phải góp đủ số vốn chủ sở hữu dẫn đến tổ chức không đề nghị phải góp đủ vốn chủ sở hữu theo tỷ lệ tối thiểu. Đồng thời, hiện chưa có văn bản quy định cụ thể về tỷ suất lợi nhuận của nhà đầu tư, vì vậy có không cân bằng lớn giữa các giao kèo (cao nhất 14%, phải chăng nhất 10%).

Cơ quan kiểm toán cũng cho biết, nhiều công trình giao cho nhà đầu tư thực hành từ khâu đánh giá, thông qua công trình, ngoại hình dự toán và tự chọn lựa các công ty dặn dò ngoại hình, thi công, giám sát có thể không cam đoan tính khách quan. Điều đó cũng đồng nghĩa công việc điều hành, giám sát của các cơ quan nhà nước chưa được thực hành thường xuyên, phần lớn theo chức năng, nhiệm vụ được giao dẫn đến để xảy ra sơ sót ở phần đông các khâu, gây thất thoát trong thời kỳ thi công thực hành công trình.

Qua kiểm toán cho thấy, nhà đầu tư góp vốn chủ sở hữu chưa phần lớn và đúng hạn như tiến độ đã đảm bảo trong giao kèo hoặc ký giao kèo nhưng không quy định phần vốn chủ sở hữu của chủ đầu tư. Bên cạnh đó, việc xác định lãi suất vốn vay còn sơ sót, thiếu cơ sở vật chất giao kèo, xác định tổng vốn đầu tư trong phương án vốn đầu tư chưa hợp lý, 1 số giá tiền lập cao so với thực tiễn và quy định hoặc xác định tổng mức đầu tư không chính xác…

Ngoài ra, trạng thái lập công trình, thông qua ngoại hình dự toán của phần đông công trình còn sơ sót về khối lượng, định mức đơn giá. Qua kiểm toán tại 30 công trình BT từ trước đến nay, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị xử lý vốn đầu tư 4.515 tỷ đồng, trong đó có công trình tỷ lệ xử lý vốn đầu tư lên đến 27% tổng trị giá công trình được kiểm toán.

BT là hình thức đầu tư được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để vun đắp công trình kết cấu cơ sở. Sau khi vun đắp xong, nhà đầu tư chuyển giao công trình đó cho Nhà nước, Chính phủ tạo điều kiện cho nhà đầu tư thực hành công trình khác để thu hồi vốn đầu tư và lợi nhuận hoặc trả tiền cho nhà đầu tư theo ký kết trong giao kèo BT.

Nguyễn Hà