Hà Tĩnh kiến nghị dừng mỏ sắt Thạch Khê



UBND tỉnh Hà Tĩnh vừa có báo cáo, kiến nghị đề nghị gửi Bộ Kế hoạch & Đầu tư đối với Dự án khai thác mỏ sắt Thạch Khê. Trong văn bản, cơ quan này nhiều lần giãi tỏ sự lo ngại vấn đề môi trường của công trình, đặc trưng sau thảm họa tại nhà máy Formosa.

Theo cơ quan này, việc khai thác mỏ sắt Thạch Khê và đưa nhà máy thép tiêu dùng quặng sắt này nằm trong Quy hoạch Tổng thể tăng trưởng kinh tế xã hội của tính đến năm 2020 và đã được Chính phủ thông qua. Tuy nhiên, qua 5 năm triển khai thực hành quy hoạch nhiều nhân tố về kinh tế, xã hội đã đổi thay, đặc trưng sau sự cố môi trường biển năm 2016 chẳng thể lãng quên phải đặt ra buộc phải và coi xét lại quy hoạch tăng trưởng công nghiệp, nhất là các công trình công nghiệp nặng ven biển Hà Tĩnh, trong đó có mỏ sắt Thạch Khê… với quy tắc phải cam đoan thích hợp sức chịu chuyên chở về môi trường dọc ven biển, không đánh đổi môi trường bằng mọi giá vì tăng trưởng kinh tế…

Trong văn bản gửi Bộ Kế hoạch & Đầu tư, báo cáo của UBND tỉnh Hà Tĩnh dành nhiều thời lượng để phân tách những tác động của công trình với vấn đề môi trường mà báo cáo thẩm định tác động môi trường (ĐTM) của nhà đầu tư chưa chỉ rõ.

Mỏ sắt Thạch Khê. Ảnh: Báo Hà Tĩnh

Mỏ sắt Thạch Khê. Ảnh: Báo Hà Tĩnh

Trong báo cáo ĐTM xác định có nhiều độc tố, nước thải mỏ khối lượng lớn được bơm từ moong mỏ, đổ vào bể chứa diện tích 2ha để lắng tự dưng, theo kênh dẫn đổ thẳng ra sông Thạch Đồng, biển Thạch Hải.

“Nước thải mỏ không qua xử lý được đổ trực tiếp ra biển với khối lượng lớn, chưa thể khẳng định được tác động tích lũy của các kim khí nặng, độc hại đi kèm quặng sắt trong cả đời công trình 52 năm có thể gây thảm họa môi trường biển hay không. Đây là vấn đề hệ trọng sau bài học về sự cố môi trường biển xảy ra ở địa phương trong thời kì vừa qua”, báo cáo nêu rõ. Trong khi đó, việc xử lý nước thải cam đoan an toàn trước khi đổ ra biển sẽ khiến cho tăng tầm giá đầu tư khoảng 2.700 tỷ đồng.

Với các vấn đề còn đó kể trên, UBND tỉnh cho rằng Bộ Tài nguyên & Môi trường cần rà soát, thẩm định toàn diện các tác động và bổ sung các biện pháp đùm bọc môi trường cụ thể của công trình.

Theo báo cáo địa chất thủy văn và các chuyên gia, điều kiện địa chất thủy văn của mỏ sắt Thạch Khê rất phức tạp, gây cạnh tranh cho quá tình hoạt động khai thác. Khi khai thác sẽ xảy ra hiểm nguy, đặc trưng hiểm nguy khi mỏ có lưu lượng nước chảy vào lớn nhất ở Việt Nam, như 1 dòng sông.

Dự án đầu tư khai thác và tuyển quặng sắt mỏ Thạch Khê do TIC khiến cho chủ đầu tư được khởi công từ 2009. Theo thẩm định, tổng sản lượng quặng khai thác từ mỏ Thạch Khê có thể đạt mức 370 – 400 triệu tấn. Thời gian đầu có thể khai thác 10 – 15 triệu tấn mỗi năm.

Dự án nhất thời giới hạn triển khai 2 năm sau đó (2011) do gặp vướng mắc về vốn góp của các cổ đông, cạnh tranh trong huy động vốn. Từ tổng mức đầu tư ban sơ 14.500 tỷ, chủ đầu tư đã phải tính toán lại, giảm về còn 13.000 tỷ đồng, trong đó thời kỳ 1 là 6.700 tỷ.

Doanh thu cả đời công trình được thẩm định vào khoảng 35 tỷ USD, nộp ngân sách khoảng 9 tỷ USD, góp phần tăng GDP hàng năm 0,3 – 1%.

Đến tháng 3/2017, công trình tiếp diễn giảm quy mô vốn đầu tư về mức 12.200 tỷ đồng. Qua 2 lần điều chỉnh, tổng vốn đầu tư công trình này giảm khoảng 2.300 tỷ.

Cuối năm 2017, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng có kiến nghị giới hạn công trình, song vấp phải những nguồn tin trái chiều từ phía các Bộ Công Thương và chủ đầu tư công trình.

Địa chất công trình chưa đủ tin cậy để ngoại hình khai thác, chưa xác định được số lượng và các vị trí cụ thể của hang, mặt khác gianh giới đã từng xảy ra địa chấn 6 độ richter. Vì thế, việc khai thác có thể tạo ra địa chấn kích thích hiểm nguy, mất an toàn.

Về góc độ công nghệ, kỹ thuật khai thác, theo thẩm định của Liên hiệp Hội kỹ thuật và Kỹ thuật Việt Nam, việc bóc đất đá về nơi đổ thải, chuyển vận quặng về kho chứa sẽ gây nhiều hệ lụy về môi trường, dễ xảy ra tai nạn.

Phương án chuyên chở quặng sắt bằng con đường bộ có nhiều bất cập như lưu lượng vận chảy quá lớn, con đường bộ chẳng thể đáp ứng được năng lực chịu chuyên chở, dễ gây mất an toàn liên lạc, ô nhiễm môi trường… Trong khi đó, giả như là phương án con đường thủy thì việc vun đắp cảng tại đây thiếu khả thi, trị giá đầu tư có thể lên tới hàng tỷ USD mà không cam đoan hiệu quả kinh tế.

Về thị phần tiêu thụ quặng sắt Thạch Khê, theo cơ quan này, báo cáo của các công ty trong nước mới chỉ có 1 doanh nghiepj ký giao kèo mua quặng Thạch Khê dài hạn từ 2017-2021 với 3 triệu tấn mỗi năm, thời kỳ sau đó chưa có bảo đảm.

Hơn nữa, thực tại các nhà máy luyện đanh thép bây giờ chưa thể có nhà máy luyện kim nào sẵn sàng tiêu dùng phần đông quặng sắt Thạch Khê nên đặt ra tính khả thi đối với bảo đảm tiêu thụ quặng của đối tác.

Về hiệu quả kinh tế, theo công trình điều chỉnh được thông qua năm 2014, chỉ số hiệu quả kinh tế được tính toán khả thi. Tuy nhiên, chủ đầu tư là Công ty Cổ phần Sắt Thạch Khê (TIC) vẫn chưa tính toán được hiệu quả kinh tế khi thông qua và sau 2 lần điểu chỉnh vẫn chưa tính hết tầm giá liên đới vào tổng mức đầu tư.

“Nếu cập nhật, tính toán 1 cách phần nhiều thì vốn đầu tư sẽ tăng cao, tầm giá đầu tư công trình nhiều năng lực sẽ tăng gấp 1,5-2 lần so với tổng mức đầu tư đã thông qua”, văn bản nêu rõ và cho rằng hiệu quả đầu tư của công trình chưa chính xác, thiếu thuyết phục.

Cũng theo UBND tỉnh, giấy má công trình cho biết, trữ lượng mỏ được thông qua là 544 triệu tấn, song kỹ thuật bây giờ chỉ cho phép khai thác 369 triệu tấn. Như vậy, sau khi khai thác số lượng quặng theo phương án của TIC thì trong lòng đất vẫn còn 174 triệu tấn – mức lớn hơn tổng trữ lượng và tài nguyên của các mỏ khác trên cả nước gộp lại, gây tổn thất tài nguyên rất lớn.

Bên cạnh đó, chủ đầu tư cũng mới có phương án để góp đủ vốn 30% cho thời kỳ 1 là hơn 2.000 tỷ đồng mà chưa có phương án tăng vốn chủ sở hữu cho cả 2 thời kỳ (hơn 4.000 tỷ đồng).

Theo UBND tỉnh Hà Tĩnh, sau hơn 10 năm triển khai thực hành công trình đã để lại nhiều hệ lụy, cạnh tranh về kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh cho các xã vùng ảnh hương trực tiếp, dẫn đến các địa phương trong vùng trở thành xã cạnh tranh nhất của thị xã Thạch Hà, thậm chí là của tỉnh Hà Tĩnh.

“Trước khi chưa thực hành công trình, bãi biển Thạch Hải là khu nghỉ dưỡng, tắm biển hoàn hảo có tiềm năng tăng trưởng tốt. Thời gian mới đầu khai trương đã có gần 30 nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi thể thao dùng cho khách du lịch… Đến nay, do tác động của công trình nên việc vun đắp các công trình này không được thực hành, bộ máy xuống cấp, lượng khách du lịch xuống cấp hiểm nguy, cần lao thất nghiệp, tác động đến thu nhập của dân chúng”, báo cáo chỉ rõ thực trạng.

Hơn 10 năm triển khai công trình, người dân các xã vùng công trình không được cấp đất ở, không được vun đắp, cơi nới đất đai, khi mà nhu cầu là rất lớn khiến cho tác động cuộc sống người dân. Do đó, theo UBND tỉnh Hà Tĩnh, toàn bộ quan điểm người dân ao ước giới hạn triển khai công trình.

Tuy việc giới hạn công trình ở thời điểm này sẽ tác động 1 mực đến định hướng tăng trưởng kinh tế xã hội, công ty tổn thất vốn đầu tư vào công trình nhưng theo địa phương buộc phải chấp thuận để cam đoan vấn đề môi trường và tăng trưởng kinh tế vững bền.

“UBND tỉnh buộc phải Bộ Kế hoạch & Đầu tư kiến nghị Thủ tướng coi xét chấm dứt công trình, đồng thời chỉ đạo khắc phục tốn đọng, hoàn trả nguyên trạng, khôi phục phân phối, ổn định đời sống dân chúng”, văn bản nêu rõ.

Đối với phần vốn đã đầu tư, tỉnh nhận định không hoàn toàn là mất trắng vì trong số vốn đó 1 phần đầu tư vào cơ sở vật chất cơ sở, phóng thích mặt bằng, tập huấn nghề, nộp ngân sách. Khoản đầu tư này người dân trong vùng và nhà nước được hưởng lợi. Ngoài ra, phần vốn đầu tư máy móc thiết bị công ty vẫn có thể tiêu dùng cho công trình khác hoặc thanh lý thu hồi vốn, giảm thiệt hại…

Nguyễn Hà