Đầu tư kiểu ‘đốt tiền’ của Tập đoàn Cao su



Năm cựu lãnh đạo Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) và các công ty con trực thuộc vừa bị Cơ quan Cảnh sát dò hỏi (Bộ Công an) khởi tố với tội danh cố ý làm cho trái quy định của Nhà nước về chủa quản kinh tế gây hậu quả nguy hiểm tại công ty mẹ, Tổng công ty Cao su Đồng Nai, Công ty Cao su Phú Riềng. Những sai phép này xảy ra trong công đoạn 2006-2011, tức thị chỉ trong vòng 5 năm ban sơ công ty này chuyển đổi sang mô phỏng Tập đoàn.

VRG tiền thân là Ban cao su Nam bộ và chuyển thành Tổng công ty Cao su Việt Nam (trực thuộc Bộ Nông nghiệp) từ tháng 7/1977. Sau gần 30 năm hoạt động theo mô phỏng tổng công ty, cuối năm 2006, công ty này chuyển sang mô hình công ty mẹ – Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam theo Quyết định của Thủ tướng với nguồn vốn Nhà nước là 2.600 tỷ đồng. Đến năm 2010, công ty mẹ của tập đoàn được chuyển thành Công ty TNHH MTV do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Dù đổi thay mô phỏng, song trong suốt nhiều năm VRG vẫn giữ vai trò là đơn vị có tác động mạnh nhất đến hoạt động cung ứng buôn bán của các công ty khai thác cao su của Việt Nam. Tổng của cải toàn tập đoàn tăng gần 3 lần trong 5 năm, từ 14.350 tỷ đồng (năm 2006) lên 40.000 tỷ đồng vào năm 2010. Mức doanh số tăng 2,7 lần, đạt trên 75.600 tỷ đồng. Lợi nhuận trước thuế tăng gấp 3 lần đạt 23.100 tỷ đồng.

dau-tu-kieu-dot-tien-cua-tap-doan-cao-su

Công nhân Tập đoàn cao su đang làm cho việc. Ảnh: Báo Đầu tư

Tuy nhiên, cũng trong công đoạn này, VRG đeo đuổi chỉ tiêu lấy lợi nhuận cao su để mở mang đầu tư đa ngành nghề, mà vào thời điểm đó lãnh đạo công ty này đã nhận định rằng rất “đúng đắn”. Thời điểm 2007, tức thị chỉ 1 năm sau khi chuyển đổi sang mô phỏng mới, bằng nguồn vốn tích lũy, VRG đã đầu tư vào 46 công trình thuộc các ngành nghề kinh tế, khoa học, nhà cung cấp trong nước cũng như quốc tế theo hướng đa ngành nghề, đa mặt hàng và đa sở hữu. Trong đó, có 31 công trình do Tập đoàn và các công ty người tham dự tham dự góp vốn chi phối với mức 51-100% vốn điều lệ.

Trong 1 cuộc họp với lãnh đạo Chính phủ năm 2009, lãnh đạo VRG khi đó kiến nghị việc ưu ái giao cho Tập đoàn là chủ đầu tư các công trình khi chuyển mục đích tiêu sử dụng đất từ đất trồng cao su sang đầu tư cơ sở vật chất cơ sở vật chất khu công nghiệp, khu dân cư. Đến cuối 2010, lãnh đạo công ty này vẫn định hướng chỉ tiêu những năm tiếp theo của tập đoàn là phổ biến hóa ngành nghề, mở mang quy mô và lĩnh vực hoạt động. Ở công đoạn này, Tập đoàn cũng đã đầu tư vốn triển khai trồng hàng chục ngàn ha cao su tại Lào, Campuchia.

Tuy nhiên, chính hoạt động đầu tư đa ngành nghề và đầu tư ra nước ngoài, nhưng chủa quản thả lỏng, dẫn đến nguy cơ mất vốn trở thành 1 trong những sai phép lớn nhất được chỉ ra trong kết luận của Thanh tra Chính phủ thông báo năm 2014 khi cơ quan này tiến hành thanh – rà soát hoạt động của VRG từ năm 2006-2011. Theo cơ quan thanh tra, nhiều khoản đầu tư rất lớn ra ngoài ngành nghề buôn bán chính trong nhiều năm không thu được lợi nhuận, lỗ, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ gây mất vốn trị giá lớn mà đến nay công ty này cũng chưa giải quyết xong.

Thanh tra Chính phủ cho biết, đến cuối 2011, VRG đã đầu tư ra ngoài ngành nghề hơn 2.420 tỷ đồng, chiếm hơn 13% vốn điều lệ và 13,25% tổng vốn đầu tư vốn đầu tư. Số tiền này chính yếu lấy từ nguồn vốn điều lệ do nhà nước đầu tư. Tuy nhiên, do đầu tư dàn trải, thiếu tính toán nên tỷ lệ lợi suất thu được rất rẻ, chỉ đạt chưa đầy 4%. Đó còn chưa đề cập rất nhiều khoản đầu tư trong nhiều năm không thu được lợi nhuận hoặc có nguy cơ mất vốn lớn.

Cụ thể, Tập đoàn này đã đầu tư hàng ngàn tỷ đồng vào các công ty hoạt động trong lĩnh vực thủy điện, xi măng, vun đắp, nhà băng… Trong đó, khoảng gần 400 tỷ tại Công ty cổ phần đầu tư thủy điện VRG Phú Yên, Công ty cổ phần xi măng FICO Tây Ninh, Tổng công ty vun đắp miền Trung nhưng trong 5 năm liên tục (từ 2006 – 2011) không có lợi nhuận được chia. Chi hơn 600 tỷ đồng để đầu tư vào lĩnh vực buôn bán khách sạn, thép… nhưng suốt từ năm 2008-2011, VRG cũng không có lợi nhuận được chia. Từ năm 2012, VRG thực hành việc thoái vốn nhưng đến tháng 5/2013 vẫn còn 23 tổ chức trị giá vốn đã đầu tư hơn 2.100 tỷ đồng.

Quá trình thanh tra còn phát hiện, 1 số lãnh đạo VRG tham dự góp vốn tư nhân, gia đình để sáng lập và lãnh đạo, chủa quản, điều hành hoạt động Công ty cổ phần chế biến và xuất du nhập thủy sản Đồng Tháp (DSEC). Một số công ty “con” của VRG cũng tham dự góp vốn vào DSEC khi chưa được tập đoàn đồng ý; cá biệt có công ty sử dụng cả quỹ phúc lợi để đầu tư, góp vốn vào công ty “sân sau” của các quan chức ngành nghề cao su.

Thanh tra cũng chỉ rõ, VRG chủ trương việc đầu tư góp vốn thành lập Công ty Cao su Phú Riềng – Kratie để đầu tư trồng cao su tại Campuchia, nhưng đã xảy ra nhiều sai phép nguy hiểm trong khâu thăm dò, lập công trình, dẫn đến thiệt hại có thể hơn 483 tỷ đồng. Đơn vị này còn thực hành vay vốn, bảo lãnh vay vốn nhà băng và tiêu sử dụng sai mục đích gần 1,9 triệu USD chưa thu hồi được…

Hàng loạt sai phép trong chủa quản, điều hành, tiêu sử dụng vốn và của cải tại VRG mà Thanh tra Chính phủ buộc phải xử lý về kinh tế số tiền gần 8.400 tỷ đồng.

Tuy nhiên, sau kết luận thanh tra này, VRG đã chưa thực hành nghiêm kiến nghị xử lý. Báo cáo của Kiểm toán Nhà nước năm 2016 cho biết, VRG chậm thoái vốn tại 11 tổ chức có hoạt động đầu tư vào lĩnh vực đất đai. VRG cũng là cái tên được đề cập đến ban sơ trong danh sách chủa quản nợ phải thu chưa chặt chẽ, dẫn đến nợ khó đòi nảy sinh tới hơn 2.077 tỷ đồng.

Các khoản cho vay, bảo lãnh, hỗ trợ vốn trong nội bộ tiềm ẩn nguy cơ khó đòi, mất vốn của VRG ở công ty mẹ là 102 tỷ đồng, Cao su Phú Riềng là 180 tỷ. Ngoài ra, tên của tập đoàn này cũng được đề cập liên tục trong các vấn đề về chủa quản đất đai và chưa thẩm định sứ mạng của đại diện phần vốn nhà nước tại các công ty thua lỗ…

Đầu tháng 12 vừa qua, Thủ tướng đã buộc phải Bộ Công an báo cáo dò hỏi, xử lý sai phép có ám hiệu tù túng tại Tập đoàn Cao su và dẫn đến quy định khởi tố 5 cựu lãnh đạo.

Năm 2013, Thủ tướng ưng chuẩn đề án tái cơ cấu Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam công đoạn 2012-2015 với kế hoạch quy tụ vào lĩnh vực cung ứng buôn bán chính là trồng, săn sóc và chế biến cao su. Liên quan đến tái cơ cấu vốn đầu tư và đầu tư, đề án bao gồm việc thoái 100% vốn góp của công ty mẹ – tập đoàn tại 23 tổ chức, thoái 1 phần vốn góp của công ty mẹ – tập đoàn tại 2 tổ chức.

Hồi tháng 9 vừa qua, tập đoàn này đã thông báo phương án cổ phần hóa với trị giá thực tại của tổ chức cho mục đích xác định quy mô vốn điều lệ là 40.736 tỷ đồng, trong đó phần vốn Nhà nước chiếm hơn 95%. Góp hồ hết trong số này là quỹ đất rộng 244.000 ha phân bố rộng khắp tại 18 tỉnh thành trên cả nước, thuộc quyền sở hữu của công ty mẹ và các công ty người tham dự. VRG dự trù thu về gần 13.000 tỷ đồng từ bán 1 tỷ cổ phần trong lần đầu phát hành cổ phiếu ra công chúng.

Nguyễn Hà