Cuộc chiến chống khủng hoảng chuối toàn cầu



Đến thăm trang trại trồng chuối Matanuska (Mozambique) những ngày này rất không tiện lợi, BBC cho biết. Sau 2 giờ tài xế từ thị thành gần nhất ở phía Bắc, tương đốich thăm sẽ phải ngừng bên ngoài cổng vào, nhúng chân vào bồn tiệt trùng. Ngay cả ôtô cũng được phun chất tiệt trùng này.

Matanuska từng là ngôi sao sáng tại đất nước nghèo khổ ở châu Phi này. Nhưng vài năm vừa qua, nó lại đang bị hủy hoại bởi dịch bệnh Panama. Dịch bệnh này được phát hiện lần trước nhất tại châu Phi cách đây 5 năm, sau khi đã làm cho hàng chục triệu quả chuối phải đổ bỏ tại châu Á từ khi thập niên 80.

Việc dịch bệnh này chưa thể kìm nén đã trở thành hồi chuông báo động trên toàn toàn cầu. Chuối hiện là loại quả được xuất khẩu nhiều nhất toàn cầu và là nguồn dinh dưỡng cho hàng triệu người. Quy mô ngành nghề này lên tới gần 40 tỷ USD. Không chỉ tác động đến chuối, nó còn có thể gây nhiều hậu quả khó lường lên thương nghiệp toàn cầu.

Ôtô cũng phải được diệt khuẩn trước khi vào trang trại. Ảnh: BBC

Ôtô cũng phải được tiệt trùng trước khi vào trang trại. Ảnh: BBC

Sau khi vô trùng, tương đốich thăm phải đi qua 1 con đường đất tương đối dài mới tới được trang trại. Bên trong, hàng trăm quả chuối đang được tải trên dây cáp đến nơi xử lý. Tại đây, chúng cũng sẽ được vô trùng trước khi đóng vào container để đưa sang Trung Đông.

Giám sát quy trình này là Elie Matabuana – Giám đốc Kỹ thuật của trang trại. Ông dành phần lớn thời kì của mình để quan sát từng quả chuối, xem liệu rằng chúng có xuất hiện lá vàng hay mùi đặc trưng của dịch bệnh Panama hay không.

“Mỗi sáng thức dậy, điều trước nhất tôi nghĩ đến là mình có thể làm cho gì để ngăn chặn bệnh này”, ông nhắc, “Nó đích thực là 1 cuộc vật lộn. Nhưng tôi và quý tương đốich hàng sẽ thắng”.

Chuối di chuyển trên các dây cáp đến nơi xử lý. Ảnh: BBC

Chuối dịch chuyển trên các dây cáp đến nơi xử lý. Ảnh: BBC

Cuộc chiến mà Elie và lực lượng Matanuska đang tham dự chẳng phải tiện lợi. Dịch bệnh này đã lây lan rất nhanh trong 5 năm qua. “Lần đầu tôi đến Matanuska, trang trại này rất đẹp”, Altus Viljoen – Giáo sư Đại học Stellenbosch cho biết, “Tôi biết rằng giờ sẽ có đổi thay. Nhưng chưa bao giờ hình dung được chừng độ của nó sẽ hiểm nguy thế này”.

Ngày nay, chỉ 100 hecta ở đây là còn canh tác được. Trong số 2.700 viên chức trước đây của trang trại, gần hai phần ba đã bị cho mất việc, làm cho nền kinh tế vòng quanh gianh giới này đi xuống. Tính trên toàn Mozambique, hơn 500.000 cần lao vẫn đang làm cho việc trong ngành nghề chuối.

Các nước hàng xóm, như Tanzania, cũng có nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào chuối. Còn ở Uganda và Congo, dù loại chuối ở đây trồng được cho là có tính chống chịu tốt, không ai dám xin hứa cứng cáp.

“Tất cả các nước châu Phi đang lo lắng về chuyện xảy ra ở Mozambique”, Antonia Vaz – người chịu sứ mệnh nghiên cứu bệnh cây trồng tại Bộ Nông nghiệp nước này cho biết. Chính phủ đang làm cho mọi cách để bệnh này không lan ra khỏi vùng phía Bắc.

Mỗi năm, hơn 12 tỷ USD chuối, chính yếu là giống Cavendish, được xuất khẩu trên toàn cầu. Đây là loại quả được ưa chuộng nhất toàn cầu cả về trị giá và số lượng.

Vấn đề trong việc chống chọi chống dịch bệnh nằm ở cách trồng chuối bây giờ. Giống Cavendish được trồng riêng rẽ. Chỉ canh tác 1 loại cây trên cả trang trại là cách thức đang càng ngày càng rộng rãi trên toàn cầu. Nhưng nó cũng làm cho chúng nhiễm bệnh dịch rất tiện lợi. Bên cạnh đó, chuối Cavendish còn sinh sản vô tính, nghĩa là thế hệ sau sẽ y chang thế hệ trước về gen.

Tuy nhiên, họ vẫn phải tiếp diễn trồng chuối ở Matanuska. Có 2 bởi vì, 1 là “nếu đất này bị bỏ không và mọi người chuyển đi chỗ tương đốic, không ai biết họ sẽ mang bệnh dịch đi đâu nữa”, Viljoen cho biết.

Lý do còn lại là kỳ vọng. Tricia Wallace – 1 cựu viên chức ngân bậc nhất tư – là người đã thu xếp nguồn vốn cho trang trại từ những ngày đầu cho biết, thời đó, mọi người từ khắp nơi trên Mozambique đến và họ chẳng thể tin được có trang trại như thế này còn đó với quy mô lớn tương tự.

Chuối Cavendish Đài Loan được kỳ vọng chống chịu bệnh. Ảnh: BBC

Chuối Cavendish Đài Loan được kỳ vọng chống chịu bệnh. Ảnh: BBC

Wallace cảm thấy mình phải xin hứa mọi đứa ở đây không từ bỏ kỳ vọng. Và đó là bởi vì cô mất việc ở nhà băng để đến đây điều hành trang trại. Hiện tại, cô đầu tư rất mạnh tay, đặc trưng là vào 1 giống chuối Cavendish Đài Loan. Kết quả đến nay vẫn tương đối hẹn, với 200 hecta cho thu hoạch. Dù 1 số cây vẫn mắc bệnh, chúng có vẻ đã có sức sống hơn và có kỹ năng vượt qua.

“Nếu chúng tôi làm cho được việc này, nó sẽ có lợi không chỉ với cả ngành nghề chuối Mozambique, mà còn là cả gianh giới nữa”, Wallace kỳ vọng.

Hà Thu (theo BBC)