Chuyện thành bại của các đặc khu kinh tế trên thế giới



1. Trung Quốc

Thâm Quyến được coi là ví dụ điển hình nhất về ứng dụng thành công mô phỏng đặc khu kinh tế. Thành phường này có vị trí mục tiêu tại Quảng Đông, nằm tại lưu vực sông Châu Giang, gần Hong Kong, Macau và là cửa ngõ vào Trung Quốc.

Thâm Quyến năm 1992 và hiện nay. Ảnh: Magnum/AFP

Năm 1980, lãnh đạo Trung Quốc thời đó – Đặng Tiểu Bình chỉ định Thâm Quyến sẽ là đặc khu trước hết trong lực lượng năm đặc khu kinh tế của nước này. Chính phủ Trung Quốc đã giảm hoặc xóa bỏ thuế du nhập, khuyến khích đầu tư nước ngoài, thành lập tổ chức tư nhân, ứng dụng công nghệ và công nghệ để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế – công nghệ. Đặc khu tiêu dùng bộ máy quy định linh hoạt, nhằm giúp Trung Quốc tăng trưởng theo hướng xuất khẩu. Đây được thẩm định là 1 trong những quy định thử nghiệm kinh tế táo tợn nhất khi đó.

Thành quả của mô phỏng này rất lớn, và xuất hiện phần nhiều ngay ngay lập tức. Trong những năm sau đó, Thâm Quyến tăng trưởng với tốc độ chóng mặt. Từ 1 làng chài 30.000 dân sống tản mát trong các ngôi làng nhỏ, giai đoạn 1978 – 2014, GDP đô thị này tăng 24.500%. Đến năm 2016, dân số ở đây đã đạt gần 12 triệu người. Năm ngoái, GDP Thâm Quyến lên gần 340 tỷ USD nhờ các ngành nghề công nghệ cao bùng nổ, như Internet, công nghệ sinh vật học và viễn thông.

Theo Forbes, Thâm Quyến hiện là 1 trọng tâm công nghệ tầm cỡ toàn cầu, có sàn chứng khoán Thâm Quyến và là 1 trong những trọng tâm nguồn vốn bận rộn nhất toàn cầu. Đến cuối năm 2017, đô thị này đã có 3 triệu tổ chức đăng ký hoạt động.

2. Các tiểu vương quốc Arab hợp nhất (UAE)

Các bản đồ kinh tế tự do (FEZ) cũng là câu chuyện thành công vượt bậc của UAE, đóng vai trò không thể xem nhẹ trong mục tiêu phổ biến hóa nền kinh tế của nước này từ giữa thập niên 80, Gulf News cho biết. Hiện tại, UAE có gần 50 FEZ, gồm 27 tại Dubai, 7 tại Abu Dhabi và 11 ở các tiểu quốc còn lại. Bộ Kinh tế UAE năm 2014 cho biết khoảng 33% thương lượng phi dầu lửa tại nước này là từ các FEZ.

Mỗi FEZ chỉ tụ hội vào 1 số lĩnh vực, như Trung tâm Tài chính Dubai thích hợp với nhà băng, tổ chức nguồn vốn, bảo hiểm, chủa quản của nả. Các ưu đãi vượt bậc trong FEZ ở UAE là cho phép sở hữu nước ngoài 100%, miễn thuế thu nhập tư nhân và tổ chức, giấy tờ mau chóng, không rào cản và hạn ngạch thương nghiệp, được chuyển 100% vốn và lợi nhuận về nước, nguồn đất đai cho thuê hoặc bán cũng rất dồi dào. Những chính sách này đã khuyến khích đầu tư nước ngoài, thúc đẩy khởi nghiệp và tạo ra lượng việc khiến cho đồ sộ.

Tầm nhìn từ tháp Buji Khalifa ở Dubai. Ảnh: Reuters

Tầm nhìn từ tháp Buji Khalifa ở Dubai. Ảnh: Reuters

FEZ đã tạo ra nhiều trọng tâm thương nghiệp phong túc tại UAE. Những địa điểm như Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai, Khu vực Tự do Jebel Ali, Dubai Internet City, Dubai Healthcare City đều hơi nức tiếng trên toàn cầu.

Tại Dubai, FEZ đóng vai trò cấp thiết trong nền kinh tế tiểu quốc này. Năm 2015, FEZ đóng góp 32% tổng thương nghiệp trực tiếp của Dubai. Tính đến hết năm đó, Dubai có hơn 20.000 tổ chức hoạt động trong các FEZ, tạo ra gần 100.000 việc khiến cho tại mỗi nơi.

Tương tự, FEZ cũng là mảnh ghép không thể xem nhẹ trong Tầm nhìn Kinh tế 2030 của Abu Dhabi, nhờ kỹ năng lôi kéo đầu tư nước ngoài. Năm 2004, họ thành lập ZonesCorp để chủa quản và tăng trưởng các FEZ trong tiểu quốc. Đến năm 2014, tập đoàn này đã tạo ra 6 khu công nghiệp tầm cỡ toàn cầu với diện tích hơn 140 km2, đóng góp gần nửa GDP ngành nghề cung ứng của Abu Dhabi.

3. Hàn Quốc

Khu Kinh tế Tự do ở vịnh Gwangyang của Hàn Quốc. Ảnh: Korean Free Economic Zones

Khu Kinh tế Tự do ở vịnh Gwangyang của Hàn Quốc. Ảnh: Korean Free Economic Zones

Mô hình Khu Kinh tế Tự do (FEZ) của Hàn Quốc cũng được thẩm định thành công, nhờ liên kết được với nền kinh tế trong nước. Họ đã củng cố được mối liên kết giữa các tổ chức trong đặc khu với các tổ chức địa phương.

Hàn Quốc hiện có 8 FEZ tản mát khắp cả nước để đáp ứng nhu cầu tổ chức, gồm Incheon, Busan-Jinhae, Gwangyang, Hoàng Hải, Daegu-Gyeongbuk, Bờ Đông, Chungbuk và Saemangeum-Gunsan. FEZ là chứng cớ cho thấy sự hợp nhất giữa các ngành nghề công nghiệp hơic nhau tại đây.

Nhiều khu kinh tế của nước này vẫn còn đang tăng trưởng. Chính phủ Hàn Quốc đã đổ vào đây hàng tỷ USD nhằm vun đắp cơ sở vật chất cơ sở hỗ trợ các ngành nghề công nghệ cao, kinh tế quốc tế, relax và du hý. Hệ thống liên lạc và cơ sở vật chất cơ sở của nước này thường được coi là lợi thế chính giúp các tổ chức giảm giá tiền vận hành, rút ngắn thời kì giao hàng và cải thiện nhà cung ứng các bạn.

4. Philippines

Philippines khởi đầu tăng trưởng các đặc khu kinh tế từ giữa thập niên 90, sau khi Luật Đặc khu Kinh tế được phê duyệt năm 1995. Các đặc khu được chủa quản bởi PEZA (Cơ quan chủa quản Khu kinh tế Philippines). Những ưu đãi vượt bậc ở đây là miễn giảm thuế thu nhập tối đa 8 năm; miễn thuế du nhập thiết bị, phụ tùng, linh kiện; không thu phí trữ hàng ở cảng, thuế xuất khẩu; giấy tờ thương chính đơn thuần. Hiện tại, Philippines có khoảng gần 380 khu kinh tế, tụ hội vào các ngành nghề cung ứng, công nghệ nguồn tin, du hý, du hý liên kết y tế và công nghiệp – nông nghiệp.

Theo Rappler, các đặc khu này đã giúp cải thiện kỹ năng cạnh tranh về môi trường đầu tư của Philippines phê duyệt các mô phỏng 1 cửa, giúp giảm giá tiền buôn bán và khuyến khích thành lập tổ chức tư nhân ở các SEZ. Bên cạnh đó, trong giai đoạn 2006 – 2010, dù FDI vào Philippines giảm 13%, FDI vào các SEZ lại tăng 23%. Giá trị hàng xuất khẩu từ SEZ năm 2009 là 28,9 tỷ USD, tăng so với 19,5 tỷ USD năm 2001. Con số này tại các tổ chức không thuộc SEZ lại giảm mạnh, về 4,3 tỷ USD.

Số viên chức tại SEZ cũng tăng 10% mỗi năm giai đoạn 2001 – 2010, lên hơn 730.000 người. Kỹ năng của cần lao trong SEZ, đặc thù trong ngành nghề điện tử, cũng được thẩm định có cải thiện đáng đề cập.

5. Ấn Độ

Thủ tướng Ấn Độ – Narendra Modi đặt rất nhiều kỳ vọng vào sáng kiến Make in India, nhằm biến Ấn Độ thành trọng tâm cung ứng toàn cầu. Trong đó, các đặc khu kinh tế (SEZ) – lấy cảm hứng từ sự thành công của Trung Quốc – sẽ là trọng tâm lôi kéo nhà đầu tư ngoại. Tuy nhiên, chiến lược này đã không thành công như trông mong.

Từ sau Luật Đặc khu Kinh tế tháng 6/2005, tính đến 2014, hơn 560 đặc khu đã được cấp phép. Tuy nhiên, đến năm 2015, chỉ khoảng gần 200 là hoạt động đích thực. Trong đó, rất nhiều SEZ không hoạt động hết công suất.

Biển chỉ dẫn vào đặc khu Noida của Ấn Độ. Ảnh: Livemint

Biển hướng dẫn vào đặc khu Noida của Ấn Độ. Ảnh: Livemint

Giai đoạn 2013 – 2014, tổng xuất khẩu từ các SEZ chỉ là 82,4 tỷ USD, bằng 1 phần tư tổng xuất khẩu của Ấn Độ. Giới phân tách thẩm định số liệu này cho thấy SEZ rõ ràng không phải nguồn xuất khẩu chính của Ấn Độ.

Tổng cần lao trong các SEZ, tính đến năm 2014, là hơn 1,2 triệu người. So với số liệu tính đến năm 2009, con số này giảm khoảng nửa triệu. Đóng góp của các SEZ vào xuất khẩu cả nước cũng được dự đoán giảm. Tổng diện tích các SEZ chỉ là hơn 61.000 ha. Trong khi riêng Thâm Quyến (Trung Quốc) đã là 49.300 ha.

Giới phân tách đã chỉ ra nhiều cội nguồn khiến cho mô phỏng đặc khu tại Ấn Độ bại trận. Năm 2011-2012, nước này rút 1 số ưu đãi thuế cho tổ chức và nhà thầu vun đắp, với bởi vì nhiều tổ chức tận dụng các chính sách này sai mục đích. Việc này đã khiến cho nhiều tổ chức mất hứng. Thứ hai là thiếu cơ sở vật chất cơ sở bổ sung, như điện, các con phố, cầu, cảng. Đây là điều mà Trung Quốc đã khiến cho hơi tốt. Nước này cũng gặp cạnh tranh trong việc lấy đất từ người dân để tăng trưởng SEZ và thiếu ưu đãi cho người cần lao khiến cho việc tại đây.

6. Châu Phi

Châu Phi là ví dụ điển hình về sự bại trận của rất nhiều đặc khu kinh tế. Thập niên 90, chính phủ Nigeria rót khoản đầu tư đồ sộ vào khu kinh tế tự do trọng tâm ở Calabar. Mục tiêu của họ là lôi kéo FDI vào cung ứng để hỗ trợ giai đoạn phổ biến hóa nền kinh tế. Tuy nhiên, bất chấp tiền nong và nỗ lực đổ vào đây, hơn 1 thập kỷ sau, chỉ có 1 số tổ chức hoạt động trong SEZ. Thậm chí, chỉ vài tổ chức trong số đó đích thực cung ứng.

Tương tự, Ghana cũng lập khu kinh tế tự do giữa thập niên 90, với công trình trọng tâm ở Tema. Họ muốn lôi kéo FDI toàn cầu và định vị bản thân là trọng tâm cung ứng và thương nghiệp trong bản đồ, tụ hội vào ngành nghề dệt may và ICT. Thời gian đầu, Ghana cũng rất chật vật lôi kéo đầu tư.

Còn ở Kenya, khu chế xuất sau gần 20 năm hoạt động, chỉ xuất khẩu được hơn 400 triệu USD năm 2008. Các khu kinh tế tự do ở Nigeria, Senegal và Tanazania còn tệ hơn, với tỷ lệ đóng góp vào xuất khẩu cả nước rất tránh.

Thành công của SEZ tại châu Phi chỉ dừng ở vài đất nước, như Mauritius, Lesotho, Nam Phi, Madagascar và Ghana. Còn rất nhiều nước hơic, gồm Nigeria, Senegal, Malawi, Namibia và Mali, SEZ rất chật vật vì nhiều bởi vì.

Nguyên nhân lớn nhất là thiếu cơ sở vật chất cơ sở. Các SEZ cần phải được kết nối với nền kinh tế toàn cầu. Vì thế, cải thiện cơ sở vật chất cơ sở còn quy định thành công nhiều hơn là ưu đãi thuế. Rất nhiều khu kinh tế mới tại châu Phi thiếu điện hoặc nằm quá xa cảng. Bên cạnh đó, nhiều SEZ còn thiếu chiến lược chủa quản và mục tiêu hiệu quả, hoặc gặp vấn đề về bất ổn chính sách trong nước.

Thậm chí, đề cập cả khi các chương trình này thành công trong việc lôi kéo đầu tư, tạo ra việc khiến cho và hàng xuất khẩu, giới quan sát vẫn lo ngại về có bảo đảm đầu tư và việc khiến cho, cũng như độ vững bền của SEZ tại châu Phi.

Hà Thu(tổng hợp)