Châu Âu cố giữ hàng chục tỷ euro tại Iran



Cuối tuần trước, Tổng thống Mỹ – Donald Trump cáo buộc Iran “có nhiều vi phạm” với giao kèo hạt nhân, bất chấp việc chính quyền Washington, các đồng minh của Mỹ ở châu Âu và Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cho rằng Tehran vẫn đang tuân thủ. Ông cho biết sẽ không ủng hộ giao kèo hạt nhân đã được ký năm 2015 này.

Việc này sẽ chưa có tác động pháp lý trực tiếp lên các công ty đang đầu tư vào, hoặc buôn bán với Iran. Tuy nhiên, Chính phủ Mỹ sẽ có thời hạn 60 ngày để cân nhắc có tái áp đặt các lệnh trừng trị lên Iran hay không

Thông tin này đang làm giới chức châu Âu lên mục tiêu nguy cấp để che chở các công ty như Airbus, Total, Siemens hay Peugeot. Họ đã ký nhiều giao kèo đồ sộ với Iran, từ sau khi các lệnh trừng trị lên nước này bị gỡ bỏ vào tháng 1/2016.

chau-au-co-giu-hang-chuc-ty-euro-tai-iran

Một máy bay A321 của Airbus giao cho Iran Air. Ảnh: AFP

“Brussels vẫn đang quan sát. Chưa có mục tiêu kiên cố nào cả. Tuy nhiên, chẳng hạn Mỹ định làm cho điều gì đó tác động đến việc làm cho ăn hợp pháp của người châu Âu với Iran, chúng tôi sẽ phải chú ý”, David O’Sullivan – đại sứ EU tại Mỹ cho biết trên Financial Times.

Hàng chục tỷ USD đầu tư và thương nghiệp từ phương Tây đã đổ vào quốc gia này tính từ lúc đầu năm ngoái. Các nước châu Âu là bên ủng hộ mạnh mẽ nhất giao kèo hạt nhân năm 2015. Khi đó, sau nhiều năm giao dịch, Tehran đã ký hiệp ước với Mỹ, Pháp, Anh, Đức, Nga và Trung Quốc. Theo giao kèo, nước này sẽ thu hẹp quy mô hoạt động hạt nhân, để được gỡ bỏ các lệnh cấm vận.

Kể từ đó, Iran đã xuất khẩu gấp đôi lượng dầu mỗi năm, nhằm kéo quốc gia ra khỏi suy thoái sau nhiều năm bị cô lập. Họ cũng có được lượng đầu tư nước ngoài quan trọng. Nhiều giao kèo lớn đã được ký với các công ty bậc nhất toàn cầu, như Total (4,8 tỷ USD), Boeing (20 tỷ USD), Airbus (25 tỷ bảng) và Peugeot (0,4 triệu euro). Iran còn đang giao dịch giao kèo 600 triệu USD với Hemla và 1 giao kèo nhiều tỷ USD với Shell.

EU là đối tác thương nghiệp bậc nhất của Iran, trước khi nước này bị cấm vận kinh tế năm 2010. Kim ngạch thương nghiệp giữa hai nước đã tăng gấp đôi, lên gần 10 tỷ euro nửa đầu năm nay.

Tuy vậy, Tehran vẫn thường xuyên kêu ca rằng họ không nhận được lợi ích kinh tế như kỳ vọng. Các lệnh trừng trị vốn đầu tư của Mỹ với cáo buộc Iran tài trợ khủng bố vẫn làm các công ty vốn đầu tư phương Tây ngại ngần làm cho ăn với nước này.

Vì vậy, việc tái áp đặt các lệnh trừng trị sẽ gây ra “tác động rất lớn” lên các công ty châu Âu tại Iran, Andrew Keller – trạng sư tại nhà sản xuất luật Hogan Lovells nhận xét. Các lệnh trừng trị vốn đầu tư của Mỹ luôn có quy mô quốc tế. Họ cấm các công ty đầu tư vào Iran tiếp cận các công ty vốn đầu tư Mỹ, hoặc dùng đồng đôla nước này.

Dù vậy, những lệnh trừng trị này cũng có thể làm chính các công ty Mỹ gặp khó. Boeing đã ký giao kèo giá trị 20 tỷ USD, bán 110 máy bay cho Iran. Hãng này cho biết giao kèo trên có thể tạo ra 118.000 việc làm cho tại Mỹ.

Các nỗ lực của châu Âu nhằm tạo ra “khiên sắt” chống lại các lệnh trừng trị tiềm ẩn của Mỹ đến nay vẫn chưa có hiệu quả, bà Nathalie Tocci – Giám đốc Viện Nghiên cứu Các vấn đề Quốc tế tại Rome cho biết. “Đó là nguyên nhân các chính trị gia phải vào cuộc để che chở giao kèo này”, bà cho biết.

Trong trường hợp mọi nỗ lực chiến bại, các công ty châu Âu vẫn có thể chọn chỉ tiêu rủi ro, là phớt lờ các lệnh trừng trị của Mỹ, với kỳ vọng Washington sẽ không có đủ khả năng để ứng phó với sự phản đối quy mô lớn như thế. Họ kỳ vọng các nước trên toàn cầu sẽ cùng có động thái này.

“Đến 1 chừng độ nào đó, Mỹ sẽ gặp cạnh tranh chẳng hạn phần lớn các nước đều vi phạm luật của nước này”, Timothy O’Toole – trạng sư tại Miller & Chevalier cho biết, “Nó còn tùy vào việc cộng đồng công ty châu Âu có đủ dũng mãnh chống lại cả bộ máy vốn đầu tư Mỹ hay không”.

Dù vậy, 1 nhà đầu tư châu Âu từng làm cho việc tại Iran cho biết sự thiếu kiên cố về mai sau của giao kèo này đang tác động đến việc buôn bán tại đây rồi. “Nếu biết là Tổng thống Mỹ sẽ không xác nhận giao kèo này, tôi sẽ không tới Iran. Thế nên, nhà đầu tư mới sẽ thấy chùn chân. Còn chúng tôi thì đã dấn quá sâu để có thể rút chân rồi”, ông kết luận.

Hà Thu (theo FT/Reuters)