Vì sao EVN lãi nghìn tỷ vẫn tăng giá điện?



Giá điện đã tăng thêm 6,08% lên mức bán buôn bình quân mới 1.720,65 đồng 1 kWh từ 1/12.

Theo ban bố của Bộ Công Thương, năm 2016 kế quả buôn bán bán điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) hơn 265.510 tỷ đồng, tương ứng giá thành điện thương phẩm bình quân thực hành là 1.661,57 đồng 1 kWh. Hoạt động cung cấp buôn bán điện năm 2016 lỗ gần 594 tỷ đồng. Tuy nhiên, thu nhập từ các hoạt động có liên đới tới cung cấp buôn bán điện năm 2016 của tập đoàn này gần 3.252 tỷ đồng, đã giúp EVN lãi 2.658 tỷ.

“Tại sao ngành nghề điện đang lãi nhưng giá điện bán buôn thêm 6,08% vào thời điểm này?” là thắc mắc được báo giới đặt ra cho lãnh đạo Bộ Công Thương.

vi-sao-evn-lai-nghin-ty-van-tang-gia-dien

Ngành điện ghi nhận lãi gần 2.660 tỷ đồng năm 2016 nhưng nhà chức trách vẫn quy định tăng giá thành buôn điện bình quân thêm 6,08% từ 1/12.

Trả lời thắc mắc trên ông Đỗ Thắng Hải – Thứ trưởng Công Thương cho biết, do giá thành cung cấp buôn bán cao hơn kế quả buôn bán dẫn tới khoản lỗ hàng trăm tỷ đồng trong cung cấp buôn bán điện.

Theo đó, tổng giá thành cung cấp buôn bán điện năm 2016 sau giảm trừ thu nhập từ nhượng bán của cải nhất quyết và vật tư thu hồi, thu nhập từ hoạt động cho thuê cột điện… là trên 266.104 tỷ đồng. Giá thành cung cấp buôn bán điện năm 2016 là 1.665,29 đồng 1 kWh.

Nếu so với tầm giá cung cấp buôn bán điện thì giá thành điện bình quân tại các quận đảo Phú Quý, Côn Đảo, Bạch Long Vĩ, Cù Lao Chàm và Đảo bé, Đảo Lý Sơn và các xã, đảo Khánh Hòa tương ứng tuần tự bằng 9,5 – 28,6% tầm giá điện thực tiễn ở các đảo. Chi phí cung cấp điện tại các quận, xã đảo bản đồ chưa nối lưới điện đất nước được bút toán vào tầm giá cung cấp buôn bán điện năm 2016.

Với thực tiễn này, kế quả buôn bán bán điện năm 2016 hơn 265.510 tỷ đồng, tương ứng giá thành điện thương phẩm bình quân thực hành là 1.661,57 đồng kWh.

Trên cơ sở vật chất giá thành cung cấp cao hơn kế quả buôn bán dẫn tới khoản lỗ gần 594 tỷ đồng, nhà chức trách đã tính toán và đề nghị phương án tăng giá thành buôn điện. Ông Đỗ Thắng Hải khẳng định, việc tăng giá điện lần này đã được kiểm toán độc lập và rà soát bởi Tổ công việc liên Bộ gồm Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Hội Điện lực Việt Nam, Hội Tiêu chuẩn và đùm bọc người sử dụng, Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội, Phòng Thương mại & công nghiệp Việt Nam…

“Nguyên tắc của Tổ công việc là rà soát giá thành của năm 2016 vì sao lại tăng và tác động đến giá điện như thế nào”, Thứ trưởng Công Thương nêu.

Trong giai đoạn rà soát, Tổ công việc của Chính phủ thẩm định tầm giá điện dựa trên cơ sở vật chất giá thành cung cấp buôn bán điện chỉ bao gồm giá thành cung cấp buôn bán của các hoạt động trong lĩnh vực điện, không bao gồm lĩnh vực khác. Bên cạnh đó, tách bạch giá thành các khâu phát điện, truyền chuyển vận, cung cấp, phụ trợ và chủa quản ngành nghề.

Tổ công việc cũng rà soát giá thành mua điện từ các nhà máy điện độc lập, từ các nhà máy điện đã cổ phần hoá có ký ký kết mua bán điện với EVN, từ các nhà máy điện thuộc Công ty TNHH 1 người tham dự bút toán độc lập với EVN xác định ưng chuẩn ký kết mua bán điện.

“Mức tăng giá điện lần này đã có sự tính toán kỹ lưỡng của Chính phủ, Bộ Công Thương và EVN tác động tới kinh tế vĩ mô, lạm phát và tác động tới người dân”, người phát ngôn Bộ Công Thương khẳng định.

Phân tích rõ hơn, ông Nguyễn Anh Tuấn – Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công Thương) cho hay, điều hành giá điện được đưa ra trên cơ sở vật chất cung cấp buôn bán điện của năm liền kề trước đó. Theo quy định 24, ví thử các nguyên tố đầu vào giá điện như than, khí, tỷ giá… làm cho tầm giá điện tăng từ 3% trở lên thì cơ quan chủa quản được phép coi xét, đề nghị điều chỉnh giá thành buôn điện. “Tuy nhiên kết quả cung cấp buôn bán điện chỉ là 1 nguyên tố để điều chỉnh giá điện”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Mức giá thành buôn điện lần này có coi xét đến các nguyên tố tăng giảm giá thành đầu vào, các khoản giá thành chưa tính vào tầm giá cung cấp, buôn bán điện năm 2016 và giá thành ước thực hành năm 2017 theo quy định 24 về cơ chế điều chỉnh mức giá thành buôn điện bình quân.

Một nguyên tố khác được Cục trưởng Điều tiết điện lực kể tới là giá thành đầu vào cung cấp điện như giá than bán cho điện đã tăng từ giữa năm 2017, giá khí cũng tăng… Đáng kể nhất là khoản lỗ do không cân bằng tỷ giá của ngành nghề điện hiện đang rất lớn, luỹ kế gần 9.800 tỷ đồng đến cuối năm 2016.

Khoản lỗ tỷ giá này gồm 8.510 tỷ đồng của các công ty do doanh nghiệp mẹ EVN sở hữu 100% vốn và gần 1.290 tỷ đồng từ các doanh nghiệp cổ phần có vốn góp chi phối. Đơn vị đang gánh khoản lỗ tỷ giá lớn nhất là Công ty mẹ – Tổng doanh nghiệp phát điện 3 với hơn 3.374 tỷ đồng, rẻ nhất là Công ty cổ phần nhiệt điện Phả Lại trên 185 tỷ.

Giải thích về điều này, đại diện Deloitte Việt Nam – công ty kiểm toán độc lập của EVN cho biết, thực tiễn trong 2 năm (2014 -2016) cung cấp buôn bán điện của tập đoàn đều lỗ, trong đó có khoản chênh tỷ giá gần 9.800 tỷ đồng vẫn treo, chưa được bút toán vào giá điện.

Lỗ tỷ giá nảy sinh do nhu cầu vay vốn đầu tư vun đắp các công trình điện trong giai đoạn cung cấp buôn bán của EVN lớn nên tập đoàn phải huy động vay vốn cả trong, ngoài nước. Trong khi vốn vay trong nước bị khống chế tỷ lệ vào lãi suất cao, EVN đã tậu tới nguồn vay từ nước ngoài có lãi rẻ hơn, song lại phải chịu không cân bằng tỷ giá ngoại tệ.

Dù 2 năm qua Ngân hàng Nhà nước đưa ra chính sách điều hành tỷ giá ổn định nhưng không có nghĩa giá ngoại tệ “dậm chân tại chỗ” mà tỷ giá VND/USD tiếp diễn tăng lên đáng kể. Vì thế không cân bằng tỷ giá cộng dồn lại lớn, gần 9.800 tỷ đồng và khiến cho EVN rơi vào hiện trạng “vừa lãi vừa lỗ”.

“Theo chuẩn mực kế toán tài chính, lỗ tỷ giá này phải đưa vào báo cáo ngay tức thì. Tuy nhiên, do giá điện chẳng thể tăng ngay được, nên Chính phủ cùng các bộ ban ngành nghề cho phép EVN được treo phần lỗ tỷ giá này và phân bổ dần từng năm”, đại diện công ty kiểm toán độc lập giải thích.

Ông Nguyễn Anh Tuấn thì cho rằng ví thử tất cả khoản lỗ tỷ giá này đưa hết vào giá điện thì “sức ép tăng giá sẽ rất lớn”. “Đợt tăng giá thành buôn điện lần này cũng chỉ đưa 1 phần không cân bằng tỷ giá vào trong tầm giá”, ông kể, đồng thời cho biết tuỳ diễn biến cung cấp từng năm Chính phủ đã đồng ý cho phép ngành nghề điện phân bổ số lỗ tỷ giá của các năm trước dần từ nay tới 2020.

Cục trưởng Điều tiết điện lực cũng khẳng định, dù tăng giá điện nhưng tác động tới cung cấp, người dân sẽ giảm thiểu tối đa. Việc tăng giá điện sẽ tác động 0,07% chỉ số cung cấp và 0,08% chỉ số giá sử dụng (CPI) trong năm 2017.

Phương án tăng giá điện không nên là ‘tài liệu mật’

Góp ý về tính sáng tỏ đối với giai đoạn rà soát giá điện, ông Nguyễn Minh Đức, Ban Pháp chế VCCI, thẩm định do chưa có thị phần điện khó khăn đúng nghĩa nên giá thành điện hiện đang được tính dựa trên tổng giá thành và tổng sản lượng điện cung cấp. Tuy vậy, việc rà soát giá thành cung cấp buôn bán điện đã có bước tiến về sáng tỏ. Nhưng để sáng tỏ hơn nữa, ông Đức góp ý, các tài liệu về phương án giá điện không nên đóng dấu mật như hiện tại để có thể ban bố, lấy quan niệm góp ý phổ biến từ người dân. “Cần đổi thay, không nên để cơ chế tài liệu mật với phương án giá điện”, ông Đức nêu quan niệm.

Ngoài ra, việc đi rà soát giá điện đã có mặt của cả bên bán và bên mua điện, song quy định tăng bao lăm% thì chỉ do bên bán điện quyết. Vì thế nên tăng tính sáng tỏ bằng cách cho phép bên mua tham dự vào giai đoạn này.

Anh Minh