Kẻ khóc, người cười khi đấu giá cổ phần



Cuối tháng 11, FinanceAsia đã chọn thương vụ bán cổ phần tại Vincom Retail (mã CK: VRE) là “thương lượng đầu tư vốn cổ phần tư nhân thành công nhất châu Á Thái Bình Dương” trong năm 2017, với trị giá thương lượng đạt mức kỷ lục 741 triệu USD. Thương vụ này được thực hành phê chuẩn việc chào bán 21,8% cổ phần VRE từ các cổ đông hiện hữu của tổ chức dưới hình thức dựng sổ. Đây cũng là lần thứ nhất cổ phiếu thứ cấp của 1 công ty Việt Nam được chào bán theo tiêu chí 144A – chuẩn mực chào bán khó tính cho các nhà đâu tư QIBs của Mỹ.

Thương vụ chào bán cổ phiếu lần đầu (IPO) của HDBank vừa mới đây cũng ghi nhận là thương vụ có trị giá lớn thứ 2 trong lịch sử bộ máy nhà băng với số tiền huy động được đạt 300 triệu USD, chỉ sau quy mô 463 triệu USD của Vietcombank năm 2007. VPBank, cuối tháng 8, cũng có phiên chào sàn với hơn 58 triệu cổ phiếu được trao tay.

Tuy nhiên, trái với những thương vụ đấu giá cổ phần thành công, thị phần cũng chứng kiến không ít trường hợp “bom tấn” đã trở thành “bom xịt” với nhiều tổng tổ chức lớn.

Hơn 311 triệu cổ phần của Becamex được đưa ra đấu giá cuối tháng 11 nhưng khối lượng bán thành công chỉ gần 19 triệu tổ chức, tương đương hơn 6%. Hay như phiên đấu giá cổ phần của tổ chức mẹ Tổng tổ chức Sông Đà vừa mới đây. Tổng tổ chức này thực hành IPO gần 220 triệu cổ phần nhưng khối lượng đăng ký chỉ đạt hơn 800.000 tổ chức.

Vincom Retail là thương vụ kỷ lục về chào bán cổ phần trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Vincom Retail là thương vụ kỷ lục về chào bán cổ phần trên thị phần chứng khoán Việt Nam.

Có nhiều nguyên nhân để huấn luyện cho thực trạng này. Theo 1 số chuyên gia, kế bên nguyên nhân về tính quyến rũ với riêng từng công ty, sự xuất hiện của nhiều cái tên mới tạo ra 1 thị phần sản phẩm lớn hơn.

“Khi thị phần có nhiều sự tuyển chọn quyến rũ hơn, sự phân hóa sẽ diễn ra rõ rệt. Sẽ có những khoản đầu tư được săn đón, nhưng cũng có những khoản đầu tư không được để mắt tới”, 1 chuyên gia thẩm định.

Như trường hợp Becamex, theo thẩm định của 1 số chuyên gia phân tách, trong số các mảng hoạt động của tổng tổ chức này thì điểm sáng hiếm hoi là cơ sở khu công nghiệp. Liên doanh VSIP mà Becamex sở hữu 49% vốn góp là 1 trong những nhà tăng trưởng đứng đầu hiện tại và đóng góp hầu hết vào lợi nhuận của tổng tổ chức. Tuy nhiên, mảng buôn bán đất đai – chiếm hầu hết trong cơ cấu tổng của cải, lại ở chiều hướng trái lại.

Dự án lớn nhất mà Becamex thực hành là Thành thị trấn mới Bình Dương nằm trong khu liên hiệp Công nghiệp – Đô thị – Dịch vụ Bình Dương với tổng diện tích 1.000 ha. Từng được kỳ vọng sẽ lôi kéo được 400.000 người, không những thế công trình có quy mô gần 10 tỷ USD đang trở thành gánh nặng nguồn vốn cho Becamex.Đây cũng là vấn đề chính khiến cho nhiều nhà đầu tư e sợ với mức giá 31.000 đồng cho mỗi cổ phần được Becamex đưa ra.

Với Tổng tổ chức Sông Đà, hiệu quả buôn bán rẻ và cơ cấu nguồn vốn mất cân đối là những nguyên tố làm giảm sức quyến rũ trong phiên IPO mới đây. Theo báo cáo nguồn vốn 6 tháng đầu năm của tổ chức này, hệ số nợ phải trả trên vốn điều lệ, dù giảm so với những năm trước, nhưng vẫn lên tới 6,6 lần. Tổng vốn vay và nợ thuê nguồn vốn đạt gần 6.850 tỷ đồng, chiếm 55% tổng nợ phải trả.

Trong khi đó, hiệu quả buôn bán của tổ chức này không đích thực cao. Hệ số lợi nhuận trên kế quả buôn bán trong 3 năm gần nhất chỉ đạt 1-6%. Riêng 6 tháng đầu năm 2017, tỷ lệ này chỉ còn 2%.

Ở chiều hướng trái lại, sự khởi sắc của thị phần chứng khoán và thiên hướng quay lại của khối ngoại đang trở thành “thiên thời” cho nhiều công ty tư nhân thực hành bán cổ phần – những khoản đầu tư được thẩm định là quyến rũ hơn.

Vincom Retail hiện là nhà tăng trưởng, sở hữu và vận hành trọng tâm thương nghiệp bán sỉ lớn nhất Việt Nam. Năm 2017, tổ chức đặt kế hoạch kế quả buôn bán thuần hơn 4.600 tỷ đồng, với lợi nhuận sau thuế đạt 2.133 tỷ đồng. Năm 2018, Vincom Retail đặt chỉ tiêu tăng trưởng kế quả buôn bán và lợi nhuận tuần tự là 75% và 55%. So với 1 số cái tên trong lĩnh vực, tổ chức này tỏ ra nổi trội hơn về quy mô, thị phần và kết quả hoạt động.

Sự quay lại của lực lượng “cổ phiếu vua” trong những tháng đầu năm 2017 cũng tạo sức quyến rũ cho những nhà băng đặt chỉ tiêu huy động vốn ngoại và lên sàn niêm yết cuối năm. Thực tế cả HDBank và VPBank đều chào bán thành công với khối lượng đăng ký vượt ra số cổ phần chào bán.

Thực trạng phân hóa trong đấu giá cổ phần đang mở ra cả thời cơ và thách thức với nhiều công ty. Một mặt những công ty có thể tận dụng thời cơ này để huy động vốn, đặc trưng là dòng vốn từ những nhà đầu tư nước ngoài khi niềm tin vào thị phần Việt Nam đang tăng cao. Tuy nhiên, điều này cũng là thách thức khi có thị phần có nhiều “món hàng” quyến rũ hơn và cuộc chơi sẽ không dành cho rất nhiều.

Minh Sơn