FDI 2017 giải ngân kỷ lục, Việt Nam được gì?



Dữ liệu tới 20/12 của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch & Đầu tư), vốn FDI đăng ký năm 2017 đạt 21,27 tỷ USD, tăng 42,3% so với 2016. Tính chung tổng vốn FDI vào Việt Nam (cấp mới, điều chỉnh vốn, mua cổ phần…) năm nay gần 36 tỷ USD, xấp xỉ tăng 45% so với năm 2016. Lĩnh vực được rót vốn nhiều nhất vẫn là công nghiệp chế biến chế tác, cung cấp cung cấp, đất đai… Sau nhiều năm, Nhật Bản vượt Hàn Quốc trở thành đất nước rót vốn nhiều nhất vào Việt Nam.

Như vậy lượng vốn ngoại vào Việt Nam đã tăng gần gấp đôi trong 4 năm qua, từ 20 tỷ USD năm 2014 lên mức gần 36 tỷ năm nay. Xét ở góc độ giải ngân, năm nay vốn FDI cũng ghi nhận kỷ lục khi đạt 17,5 tỷ USD.

Vốn hoá công ty Việt bằng 1/5 Singapore, 1/3 Thái Lan

Bà Đặng Phạm Minh Loan, Phó giám đốc điều hành VinaCapital kể, cách đây 3 năm tập đoàn này có đầu tư vào công ty lớn ở Việt Nam trong lĩnh vực hàng sử dụng. Các năm sau đó công ty tăng trưởng xuất khẩu đều đặt 20% mỗi năm. Tình thế hiện đảo chiều khi cổ phiếu đơn vị mất giá tới 50% trị giá trong năm 2017 do hàng hóa công ty này buôn bán sẽ được túa bỏ thuế quan từ năm 2018 và sự xuất hiện ngày 1 nhiều của công ty vốn ngoại buôn bán cùng sản phẩm. “So sánh vốn hoá công ty, chẳng hạn 1 đơn vị bậc nhất của Việt Nam có quy mô bằng 1 phần năm so với 1 công ty Singapore thì cứ 3 năm với lợi nhuận tích lũy, đơn vị Singapore có thể mua công ty bậc nhất của Việt Nam… ”, Phó giám đốc điều hành Vinacapital nhận xét.

Dẫn cạnh tranh 1 đơn vị Việt mà Vinacapital rót vốn đang phải đối diện bà Loan đúc kết, thực tiễn chẳng hạn không có tiêu chí đối phó, công ty nội tiện lợi bị đối thủ ngoại “nuốt chửng”. “Nhiều công ty trong nước đang đón nhận hội nhập với sự ‘sợ hãi’, hơn là thời cơ”, bà kể.

Tỷ lệ vốn FDI thu hút, giải ngân tăng dần đều những năm gần đây nhưng tính lan toả chưa như kỳ vọng. Ảnh: Reuters.

Tỷ lệ vốn FDI lôi kéo, giải ngân tăng dần đều những năm vừa mới đây nhưng tính lan toả chưa như kỳ vọng. Ảnh: Reuters.

Đầu tư 1 đồng, FDI thu lại hơn 1

Nhìn vào con số lôi kéo mến mộ và giải ngân FDI kỷ lục năm nay, Tiến sĩ Võ Trí Thành – nguyên Phó viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng, FDI đã, đang góp phần khiến đổi thay gương mặt kinh tế, tạo ra tăng trưởng, việc khiến, thu nhập cho người cần lao. Bên cạnh những ảnh hưởng hăng hái FDI cũng có những ảnh hưởng khác.

FDI vào không phải để khiến từ thiện, họ bỏ ra 1 đồng là để thu lại hơn 1 đồng. Thực tế FDI vào Việt Nam tính lan toả chưa như kỳ vọng, chưa ảnh hưởng tới nhiều công ty trong nước”, ông nhắc nhở.

Nguyên Phó viện trưởng CIEM phân tách, với nước đang lớn mạnh cái thắng chẳng thể bỏ lỡ nhất là tính lan toả về kỹ năng, cần lao, điều hành. Ở góc cạnh này với Việt Nam, sự tham dự thị phần của công ty FDI lâu nay chỉ giúp “tôi và mọi người thắng ở góc cạnh việc khiến, thu nhập, 1 phần nào đó GDP và phần nào trị giá gia tăng”.

“Dòng vốn FDI vào chẳng hạn điều hành vĩ mô không tốt sẽ tạo ra lạm phát, bong nóng đất đai, lên giá đồng USD gây hại cho xuất khẩu”, ông Thành cảnh báo.

Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh – Giám đốc nghiên cứu chương trình giảng dạy kinh tế Fulbrigh đồng tình, tính lan toả của FDI tới công ty trong nước còn rất giảm thiểu. Hình ảnh rõ nhất là sự tham dự của công ty Việt giảm thiểu trong màng lưới cung ứng của các tập đoàn lớn. Đơn cử, chưa công ty nào lọt vào danh sách nhà cung ứng cấp 1 và 2 của 2 tập đoàn đa đất nước cung cấp điện tử là Intel, Samsung.

“Nhà cung cấp cấp 1, 2 của họ đầy đủ là công ty ngoại. Chẳng hạn có 6 nhà cung cấp Việt cho nhà máy của Samsung Thái Nguyên thì đầy đủ chỉ cáng đáng công việc như cung ứng bao bì, xử lý chất thải…”, Giám đốc chương trình Fulbrigh nêu.

Chưa kể khi tham dự được rồi thì sự vươn lên của công ty Việt cũng rất giảm thiểu. Còn về môi trường, hiện có rất nhiều công trình ảnh hưởng xấu tới môi trường, rõ nhất là câu chuyện Fomosa.

“Đầu tư nước ngoài là chẳng thể bỏ lỡ, nhưng đóng góp như thế nào cho nền kinh tế còn chẳng thể bỏ lỡ hơn. Việt Nam hội nhập, nhưng đừng là điểm trung gian để các công ty FDI xuất khẩu nhờ”, Tiến sĩ Tự Anh lưu ý.

Ấn tượng với mức tăng GDP những năm vừa mới đây, trong đó năm 2017 ở 6,7%, nhưng theo Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung – Viện trưởng CIEM, thành tích này có cốt yếu nhờ đầu tư nước ngoài, nên khi mà công ty ngoại thặng dư thì bản đồ trong nước thâm hụt thương nghiệp. “Các công ty ngoại đã tận dụng tốt hơn thời cơ hội nhập, các FTA. Bối cảnh này kinh tế Việt Nam không có vốn ngoại thì ‘rất tệ’, nhưng tiếp diễn như bây giờ lại có vấn đề”, ông Cung kể.

Trước làn sóng vốn đầu tư ngoại, theo các chuyên gia, Việt Nam chẳng thể đứng ngoài nhưng cũng đừng để bị cuốn theo.

Góp ý, Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh cho rằng, sau thời kì nhanh nhanh chóng chóng hiện là lúc Việt Nam cần tuyển chọn hơn trong lôi kéo đầu tư nước ngoài. Với công ty trong nước, cần tậu cách để gia nhập vào chuỗi cung ứng của tập đoàn đa đất nước và tận dụng các FTA thế hệ mới để đẩy mạnh xuất khẩu.

“Bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ đang nổi lên, chẳng hạn tôi và mọi người không đùm bọc được thị phần trong nước, cứ hăm hở xuất khẩu thì sẽ đánh mất ‘mảnh đất’ của mình vào đối thủ ngoại”, vị người tham dự Tổ căn dặn kinh tế của Thủ tướng kể.

Cuối cùng là đổi mới trong nước phải song hành với thiết chế. “Ngoại lực là chẳng thể bỏ lỡ nhưng nội lực rất cấp thiết, mượn ngoại lực tôi và mọi người có thể đi được 1 quãng tuyến phố, nhưng rốt cục vẫn phải dựa vào nội lực, tiềm năng và nhựa sống, sức thông minh của người dân và công ty Việt Nam”, Tiến sĩ Tự Anh lưu ý.

Anh Minh