Chủ tịch Tập đoàn Hóa chất ‘vi phạm nghiêm trọng’ ra sao



Theo kết luận rà soát của Ủy ban Kiểm tra Trung ương, ông Nguyễn Anh Dũng – Chủ tịch Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) phải chịu nghĩa vụ chính về những vi phạm trong triển khai công trình Đạm Hà Bắc, DAP số 2 Lào Cai. Đây cũng là hai công trình thua lỗ ngàn tỷ mà Bộ Công Thương đang phải xử lý.

“Với nghĩa vụ người đứng đầu, ông Nguyễn Anh Dũng đã thiếu nghĩa vụ, thả lỏng điều hành, rà soát và giám sát để xảy ra những vi phạm, thiếu sót trong công việc cán bộ, điều hành vốn, của nả, đất đai và đầu tư của tập đoàn”, Ủy ban Kiểm tra Trung ương nêu.

Những vi phạm này của ông Dũng đã dẫn tới hậu quả rất nguy hiểm, để tập đoàn và 1 số tổ chức con không bảo toàn được vốn Nhà nước giao.

Lỗ mẹ ‘đẻ’ lỗ con

Từng được ví là “huyền thoại của ngành nghề phân đạm Việt Nam”, nhưng Đạm Hà Bắc khởi đầu lâm vào cảnh khó khăn, nợ nần và thua lỗ diễn ra từ khi khởi đầu triển khai công trình mở mang năm 2011. Khi đó, công trình với tổng mức đầu tư gần 567 triệu USD (hơn 10.100 tỷ đồng) từng được kỳ vọng sẽ mang đến luồng nhựa sống, dung mạo bề thế hơn cho Đạm Hà Bắc với sản lượng nửa triệu tấn phân đạm mỗi năm. Dù vậy, ngay sau khi hoàn thành mở mang năm thứ nhất (2015), Đạm Hà Bắc đã ban bố lỗ 669 tỷ đồng (cao hơn số lỗ theo chỉ tiêu 70 tỷ đồng) và tiếp diễn tăng lên khoảng 1.000 tỷ đồng chỉ 1 năm sau đó.

chu-tich-tap-doan-hoa-chat-vi-pham-nghiem-trong-ra-sao

Đạm Hà Bắc hiện còn nợ nhà băng hơn 3.000 tỷ đồng.

Báo cáo mới nhất của Bộ Công Thương cho biết, đến cuối năm 2016 tổng nợ phải trả của Đạm Hà Bắc là 8.776 tỷ đồng; lỗ lũy kế 1.716 tỷ.

Sau Đạm Hà Bắc, DAP Lào Cai là cái tên mới được bổ sung vào danh sách 12 công trình thuộc diện kiểm soát đặc thù của Chính phủ. Ngay năm thứ nhất vận hành (cuối 2014) tổ chức này đã lỗ 1.000 tỷ đồng.

Từ khi đi vào vận hành, DAP Lào Cai chỉ chạy 50-65% công suất kiểu dáng. Do lượng tiêu thụ, doanh số phải chăng không bù đắp được giá tiền, nên ngay trong năm thứ nhất vận hành (cuối 2014) tổ chức này đã lỗ 1.000 tỷ đồng. Hết năm 2016, DAP Lào Cai lỗ lũy kế 1.013 tỷ đồng, nợ phải trả 4.287 tỷ. Ngoài ra, doanh nghiệp này còn khoảng 3.062 tỷ đồng (gốc và lãi) tiền nợ nhà băng.

* Các công trình phân đạm của Vinachem chìm trong thua lỗ

Cả 2 công trình phân đạm của Vinachem đều phải điều chỉnh tổng mức đầu tư so với thuở sơ khai, Đạm Hà Bắc tăng 50%, còn DAP Lào Cai gần 18%, đã đẩy giá tiền khấu hao, lãi vay của số công trình này tăng mạnh. Tại Đạm Hà Bắc, sau điều chỉnh vốn đầu tư, giá tiền khấu hao, lãi vay của doanh nghiệp này tăng lên 1.303 tỷ đồng, tương đương mỗi kg phân đạm “gánh” hơn 3.800 đồng. Còn vốn đầu tư tại DAP Lào Cai cũng “đội” thêm gần 80 tỷ so với chỉ tiêu.

Thua lỗ, giảm lợi nhuận không chỉ là vấn đề của hai doanh nghiệp này mà còn là nỗi lo của ngành nghề công nghiệp phân đạm cung ứng từ than.

Lãnh đạo DAP Lào Cai cho biết, nguyên do dẫn tới tình cảnh thua lỗ như trên là do nền kinh tế trong nước gặp nhiều khó khăn, đặc thù là các ngành nghề cung ứng công nghiệp, dẫn đến tiêu thụ khí công nghiệp gặp khó khăn. Trong khi đó, thị phần urê khó khăn quyết liệt giữa các nhà cung ứng trong nước, giữa urê trong nước với urê nhập cảng, đặc thù là hàng nhập tiểu ngạch từ Trung Quốc.

Diễn biến trái chiều của giá khí (dầu mỏ) và giá than – 2 nguyên liệu đầu vào của cung ứng phân đạm (tùy theo khoa học, thiết bị được chọn lọc) – được xem là nguyên do lớn nhất dẫn đến bất lợi của các nhà máy chạy than như Đạm Ninh Bình, Đạm Hà Bắc…

Cùng cung ứng, buôn bán 1 sản phẩm nhưng khi các nhà máy đạm chạy khí tại Việt Nam như Phú Mỹ, Cà Mau được hưởng lợi từ giá khí đầu vào phải chăng (có lúc giảm 50%), thì các nhà máy của Vinachem lại gặp khó khăn do nguyên liệu cung ứng là than tăng giá chóng mặt. Giá than tăng tới 100% so với thời điểm tính toán hiệu quả công trình. Doanh nghiệp vẫn phải chấp thuận mua và rơi vào cảnh khốn đốn.

Theo số liệu từ Đạm Hà Bắc, năm 2015 than cám 4a mua từ Tập đoàn Than khoáng sản Việt Nam tăng giá 30% so với mức năm 2009, ở mức 1,86 triệu đồng 1 tấn (tương đương 83 USD). Việc này khiến cho cho tổ chức nảy sinh thêm giá tiền khoảng 620 tỷ đồng.

chu-tich-tap-doan-hoa-chat-vi-pham-nghiem-trong-ra-sao-1

Ông Nguyễn Anh Dũng (bên phải) tại lễ nhậm chức Chủ tịch Vinachem hồi năm 2012.

Đụng đâu cũng thấy sai phép

Hàng loạt sai phép trong công đoạn triển khai đầu tư các nhà máy đạm của Vinachem như tính thừa giá tiền, thi công sai phép, sắp xếp cán bộ không đủ kỹ thuật tham dự công trình… bị thanh tra ngành nghề vun đắp “điểm mặt chỉ tên”.

Theo kết luận thanh tra, chủ đầu tư công trình mở mang Đạm Hà Bắc và liên doanh nhà thầu thực hành gói thầu EPC cũng xác định chưa chính xác chủng loại, số lượng 1 số thiết bị trong giao kèo, dẫn đến có sự không cân bằng giữa trị giá giao kèo EPC so với trị giá đã nghiệm thu lắp đặt. Chính điều này đã khiến cho tăng trị giá giao kèo hơn 145 tỷ đồng và hơn 2,5 triệu USD.

Sai sót trong nghiệm thu, mua hàng nhập cảng, khiến cho cho gói thầu EPC của DAP Lào Cai vượt hơn 1,2 triệu USD tiền thuế trị giá gia tăng. Đơn vị này cũng không tính đúng tỷ trọng trả tiền của các thành phần giá tiền như kiểu dáng, mua sắm, vun đắp dẫn đến trả tiền vượt gần 47.000 USD. Việc nghiệm thu, trả tiền thừa khối lượng quét nhựa các con phố chống thấm, trả tiền sai giá ghi thuộc hạng mục các con phố sắt khiến cho sai tăng hơn 235 triệu đồng…

Sau thời kì dài đắp chiếu, các công trình phân đạm của Vinachem đã khởi đầu chạy máy lại từ đầu năm nay để sớm cắt lỗ.

Tính toán của Đạm Hà Bắc, do sức ép giá tiền lãi vay, trích khấu hao lớn và lỗ lũy kế “khủng”, nên hai nhà máy này phải 2 năm nữa mới hết lỗ lũy kế. “Giá đạm vẫn đà đi lên thì sau 2 năm nữa tổ chức mới cắt hết lỗ”, lãnh đạo Đạm Hà Bắc san sớt.

Tương tự, DAP Lào Cai cũng nhìn nhận dù giá urê tăng thì công ty cũng chỉ giảm lỗ được xuống 200 tỷ đồng trong năm nay. “Muốn hết lỗ và có lãi trở lại thì phải vài năm nữa, và còn phụ thuộc vào tình hình thị phần”, ông Lê Văn Tiền – Phó tổng giám đốc kể.

Anh Minh